s u d a a y

50 Yılın Türk Mizah ve Karikatürü

2012-01-25T19:19:00.004+02:00

50 Yılın Türk Mizah ve Karikatürü
Semih Balcıoğlu-Ferid Öngören-Toplam 614 Sayfa
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları-1973
Kapak: Said Maden

Cumhuriyetin 50.Yılı Dizisi: 4
Karikatür -Semih Balcıoğlu
Mizah-Ferit Öngören

Karikatür Örnekleri

01-Ali Galip Altuncul

02-Oğuz Aral

03-Tekin Aral

04-Tümer Argın

05-Necmi Rıza Ayça

06-Ercan Akyol

07-Semih Balcıoğlu

08-Erdoğan Başol

09-Halim Büyükbulut

10-Zeki Beyner

11-İsmail Biret

12-Sinan Bıçakçıoğlu

13-Erdoğan Bozok

14-Ratip Tahir Burak

15-Suha Bulut

16-Sami Caner

17-Şevki Çankaya

18-Yalçın Çetin

19-Nezih Danyal

20-Şadi Dinççağ

21-Ferruh Doğan

22-Veysel Donbaz

23-Selma Emiroğlu

24-Altan Erbulak

25-Orhan Ener

26-Mustafa Eremektar

27-Salih Erimez

28-Eflatun Nuri Erkoç

29-Ali Ulvi Ersoy

30-İbrahim Ersaraç

31-Ramiz Gökçe

32-Ruhi Görüney

33-Cemal Nadir Güler

34-Sururi Günsen

35-Zahir Güvemli

36-Sedat Nuri İleri

37-Güngör Kabakçıoğlu

38-Bedri Koraman

39-Kozma Togo

40-Hüseyin Mumcu

41-Hulki Onaran

42-Tan Oral

43-Orhan Önal

44-Ferit Öngören

45-Münif Fehim Özarman

46-Faruk Özkurt

47-Orhan Özdemir

48-Erdoğan Özer

49-Refik Öztürk

50-Turhan Selçuk

51-Meral Simer

52-Burhan Solukçu

53-Şevket Sürek

54-Metin Şanlı

55-Halit Şekerci

56-Salim Tuncer

57-Oğuz Turan

58-Nehar Tüblek

59-Rauf İsmet Ulukut

60-Orhan Ural

61-Mustafa Uykusuz

62-Meray Ülgen

63-Suat Yalaz

64-Raşit Yakalı

65-Tonguç Yaşar

66-Özcan Yaltı

67-Mesut Yavuz

68-Cafer Zorlu

Şiirde Mizah ve Hiciv Örnekleri

01-Neyzen Tevfik
02-Halil Nihat Boztepe
03-Fazıl Ahmet Aykaç
04-Namdar Rahmi Karatay
05-Faruk Nafiz Çamlıbel
06-Orhan Seyfi Orhon
07-Yusuf Ziya Ortaç
08-Necdet Rüştü Efe
09-Orhan Veli Kanık
10-Oktay Rıfat
11-Aziz Nesin
12-Orhon Murat Arıburnu
13-Mehmet Kemal
14-Suat Taşer
15-Özdemir Asaf
16-S.Aldanır
17-Salah Birsel
18-Ümit Yaşar Oğuzcan
19-Metin Eloğlu

Cumhuriyet Dönemi ve Mizah

Mizah, kültür hayatının bir parçası olarak bizi ilgilendiriyor. 1923-1973 yılları arası, Türkiye’de Cumhuriyet kültürünün genel bir birikimini işaret eder. Türkiye’deki mizah ürünleri, elli yıllık Cumhuriyet kültür birikimi içinde anlam kazanıyor. Nitekim, Türkiye’deki mizah birikimi, Cumhuriyet kültürünün genel yapısına uygun bir gelişme göstermiştir. Buna göre, Cumhuriyet kültürünün bilinen politik, sosyal ve ekonomik özelliklerini kısaca belirtmeli.

Cumhuriyet; politik yönden, bir padişahlık iradesinden, kişiye kulluk yönetiminden kurtuluşun gururu ve sevincidir. Bunun sonucu Cumhuriyet, halk iradesine, demokrasiye bağlılığın adı oluyor. Saray ile mizah arasın¬daki ilişkiler, Cumhuriyetle birlikte bitmiş olur; yerine, halk iradesini temsil etmesi öngörülen partiler ile mizah arasındaki ilişkiler gelişme ve çeşitlenme göstermiştir.

Cumhuriyet kültürü; sosyal alanda, Ortaçağın dar ve eski çemberinden kurtulmayı; bilimsel olmak anlamında, Batı kültürüne açılmayı ifade etmiştir. Bu köklü dönüşüm, Cumhuriyet mizahının temel yapısını belirlemiştir. Geleneksel ve değiştirilmeye elverişsiz mizah kalıpları, Cumhuriyetle birlikte ortadan silinecek, Batı etkisi mizahımızda bütünüyle egemen olacaktır. Mizah; Cumhuriyette konu, biçim, tarz v.b. yönlerden çeşitlenme gösterecek; anonimlikten kişileşmeye doğru giden bir eğilimin varlığı kesinleşecektir. Cumhuriyet kültürü, ekonomik yönden, lonca sisteminden çağdaş sanayi toplumuna yönelişi ifade ediyor. Bu alanda mizahın uğradığı en büyük değişimi, basın ve basılı mizah birikimi işaret edecektir.

Cumhuriyet mizahını tarih boyutu içinde de ele almak gerekir. Kendisine özgü, renkli ve zengin bir Osmanlı mizah geleneği söz konusudur. Bunun gibi, kişilikli bir Selçuklu mizahı günümüze kadar etkisini sürdürebilmiştir. Selçuklu öncesinde Anadolu’nun köklü bir mizah çatısı var.

Elli yıllık Cumhuriyet mizahının özellikle ikinci yarısında, bu geleneksel mizah ürünleri, gittikçe artan bir etkinlikle varlıklarını duyurmaktadırlar.

Cumhuriyet mizahını yalnızca bir Batı etkisi özetleyemiyor. Yine Cumhuriyet mizahı, geleneksel sözlü mizahın basına aktarılmış görünüşünden de ibaret değildir. Cumhuriyet kültürü gibi, Türkiye’deki mizah da geleneksel mizah ile Batı mizahının yeni bir bireşimi olarak kişiliğini ortaya koyacaktır. Gerçekten de, ilk insan başarılarından buyana Anadolu, Doğu ve Batı kültürlerinin çağlarına göre kişilikli bireşimlerini ifade ve işaret edegelmiştir. Coğrafya yapısının Anadolu’ya uygun gördüğü bu iki kültürün kaynaştırılması görevini, Cumhuriyet Türkiye’si en geniş çapta gerçekleştirmenin çok büyük olan güçlüklerini yenebilme çabası içinde görünüyor.

Anadolu kültürünün gerçekleşegeldiği üstün bireşimler, her çağda çok geniş bir yeryüzü dilimini yakından ilgilendirmiş, Türkiye’nin Doğu ve Batısındaki ülkeleri derinden etkilemesini bilmiştir. Bu tarih boyutu içinde, ne Batıya öykünmek yanlıları, ne de Doğuyu sürdürmek yanlıları doğru olanı işaret edemiyorlar. Doğru olan ve şimdiye değin yapılagelen, bu iki kültürün kişilikli ve üstün bir düzeyde kaynaşmasını sağlayan bireşimi ortaya çıkaracak bir yaratıcılıktır. Bu anlamda, bir kültür bunalımı içinde bulunduğumuz söyleniyorsa, bu bunalıma ayrı bir saygı ve büyük bir umutla bağlanmalıyız. Çünkü bu bunalım, gerçekleştirmek zorunda bulunduğumuz köklü kültür yaratıcılığının doğum sancılarıdırlar. Mizah, kültür yaratıcılığı konusunda azımsanmayacak adımlar atmış durumdadır.

Mizah Hikayesi Örnekleri

01-Hüseyin Rahmi Gürpınar
02-Ahmet Rasim
03-Osman Cemal Kaygılı
04-Ercüment Ekrem Talu
05-Burhan Felek
06-Rıfat Ilgaz
07-Aziz Nesin
08-Adnan Veli
09-Bülent Oran
10-Suavi Süalp
11-Hüseyin Korkmazgil
12-Oktay Verel
13-Yalçın Kaya
14-Vedat Saygel
15-Muzaffer İzgü

Kitabın tamamını PC nize indirmek için tıklayın

(Kitapta yazılarda ve bazı karikatürlerde taramanın sağlıklı yapılmaması nedeniyle sözcüklerin bir kısmı çıkmamıştır-Tarama işlemi tarafımdan yapılmadığı halde elimden geldiğince düzeltmeye çalıştım)

Erol Parlak

2011-12-14T23:49:00.007+02:00

Sahne sanatçısı, stüdyo müzisyeni, müzik yönetmeni ve eğitmen.

Erol Parlak, 1964 yılında Ağrı da doğdu. İlk ve orta öğrenimini Ankara'da tamamladı. 1982 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Müziği Devlet Konservatuarı'na girdi. 1985-1986 öğretim yılında öğrenimini tamamladıktan sonra aynı kurumda dört yıl süreyle öğretim görevlisi olarak çalıştı. İTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde 1987 yılında başladığı Yüksek Lisans eğitimini 1990'da "Bozlaklar" konulu tezi ile tamamladı. 1988 de TRT İstanbul Radyosu'na sınavla "yetişmiş sanatçı" olarak girdi. On yıl sürdürdüğü bu görevinden 1998 de istifa ederek ayrıldı.

Yaklaşık on yıl boyunca Anadolu'nun çeşitli yörelerinde özellikle "bağlama çalış teknikleri, saz ve ses tavırları" konusunda araştırma, incelemeler yaptı. 1000'e yakın halk ezgisi derledi. 1995 yılında Arif Sağ ve Erdal Erzincan ile birlikte bağlama üçlüsü oluşturarak dünyanın çeşitli yerlerinde konserler verdi.

1995 yılında Arif Sağ ve Erdal Erzincan ile birlikte bağlama üçlüsü oluşturarak dünyanın çeşitli yerlerinde konserler verdi. 1996 yılında Alman cumhurbaşkanı Roman Herzog himayesinde Köln Filarmoni Orkestrası eşliğinde Köln Filarmoni salonunda, daha sonra Berlin ve Strazburg flarmoni salonlarında verilen ve büyük ilgi gören konserler bunlardan bazılarıdır. Aynı dönemde Erdal Erzincan'la ikili olarak Türkiye'nin çeşitli yerlerinde, "mızraplı sazlar festivali" kapsamında Hollanda ve Belçika'da sahne aldı. 10 haziran 2003 de Fransa Amiens ulusal sahnede, 12 haziran 2003 te dünyanın en önemli etnik müzik konser salonlarından olan Paris "Theatre de la Ville"de bir solo konser verdi. 2000 yılı başlarında öğrencileriyle oluşturduğu "Erol Parlak Bağlama Beşlisi" ile Yurtiçi ve yurtdışında çok sayıda konser verdi.

Erol Parlak Bağlama Beşlisi

Grup 2000 yılı başlarında Erol Parlak tarafından kuruldu. Grubun diğer elemanları Eren Demir, Doğan Yıldırım, Ali Kazım Akdağ, Güven Türkmen; Erol Parlak Müzik Okulu'nda yetişmişlerdir.

Erol Parlak'ın müzik yolculuğuna başlangıcı 1970'li dönemin Ankara'sındaki çocukluk yıllarına kadar uzanmaktadır. Ankara'nın özgün kültür yapısından ve müziğin ilk merkezi oluşundan kaynaklanan birikimin son dönemine yetişmiş ve o dönemde her biri adeta birer kültür yuvası niteliğine sahip saz atölyelerinde, çoğu zaman saatlerce, bazen hiç ara verilmeden günlerce süren muhabbetlerin içinde bulunmak, o havayı solumak, Muharrem Ertaş, Hacı Taşan, Neşet Ertaş, Zekeriya Bozdağ, Hasan Yücel, Rıfat Balaban, Emin Aldemir vd. ustaları yakından dinlemek şansına sahip olmuştur. Anadolu insanının ruh zenginliği, duygusallığı, engin gönüllüğü ve doğal yaratıcılığı, onu gelenekten yetişmiş muhabbet ehli insanların yanına çekmiş ve bu yön ondaki sanat aşkını destekleyen en önemli olgulardan biri olmuştur.

Akademik eğitim aldığı daha sonraki konservatuar yıllarında, hep kaynaktan gelen bu özellikleri bilgiyle birleştirmeye ve buradan yeni açılımlara ulaşmaya çalışmıştır. Geleneğin verimli dönemiyle beslenmiş alaylılık, yıllarca süren okulluluk ve devamında gelişen araştırmacılık, TRT saz sanatçılığı, serbest müzik piyasası stüdyo müzisyenliği vd. özellikler belli bir anlayışın oluşmasını sağlamıştır. Disiplinli, araştıran, sorgulayan, tespitçi, korumacı, özden ve gelenekten kopmadan geçmişin ve bu günün birikimine bağlı kalarak yeni açılımlara yönelen ve sergilediği duruşun arkasında olan bir anlayış.

Erol Parlak, çalışmalarında hep Anadolu'nun kültürel zenginliğini vurgulamış, insanı evrensel bir olgu olarak temel alan ve kültürel çeşitlilikleri ifade etmeye yönelik bir tutum sergilemiştir. Bu gün ulusal ve uluslar arası bir çok projede yer alan ve aynı doğrultuda üreten bir sanatçı olarak, Anadolu ruhunu ve kültür zenginliğini yorulmadan, usanmadan dünya insanlarına aktarmaya devam etmektedir.

Halen "İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuarı
Müzikoloji Anabilim Dalı"nda Öğretim Üyesi olarak görev yapmaktadır

söylediklerinden...

-Dünyaya yüz kere de gelsem Anadolu'da gelmek isterim Anadolu'nun ne olduğunu, ne olmadığını gerçekten çok iyi biliyorum. Ömrüm Anadolu'yu anlamaya çalışmakla geçti. Dünya'da böyle bir toprak parçası daha yok. Anadolu'dan Doğuya gittikçe; İran, Azerbaycan taraflarına, oralar da çok renkli coğrafyalar ama sonuçta Anadolu çevresinde ne varsa içinde barındıran bir kaynak. Suların ona doğru akıp biriktiği bir göl gibi. Çin'den Kuzey Avrupa'ya kadar nerede ne varsa gelip akmış içine, olağanüstü bir karışıma dönüşmüş. Bu nedenle, her zaman söylerim; Ben Anadolu Toprağıyla, toprağımızla gurur duyuyorum. Bir müzisyenin Anadolu'dan başlaması kadar da büyük ve önemli bir şey yok. Bir sıfır önde başlıyorsunuz, çok büyük bir şans.

-Yüzyıl olarak da, Cumhuriyet'in ilk yıllarında olmak isterdim. O Cumhuriyetin ruhunun ve köylünün milletin efendisi gibi görüldüğü ve öyle davranıldığı, Anadolu değerlerinin yaratıldığı, konuşulduğu, onların anlaşılmaya çalışıldığı ve en önemlisi savaşların bitip barışın geldiği, ‘Huzur’un olduğu ara süreçte yaşamak isterdim. Ama olsun, ben kendimi yine de şanslı hissediyorum. Çok önemli bir devreyi ucundan yakaladım. Bizden sonraki kuşakların bulamayacağı bir devreyi ben ucundan yakaladım. Saz atölyelerinde Zekeriya Bozdağ'dan Hacı Taşan'a, Neşet Ertaş'a o kadar büyük ustalarla çalıştım ki bundan dolayı kendimi çok şanslı sayıyorum.

-Hayat beşikten mezara, hatta mezar ötesi ve türkülerde hepsi var. Ben bir gurbetçi çocuğuyum. Babam yurtdışına gitmişti, annem sonra gitti, biz Türkiye'de kaldık. Yalnızlık, okul derken sıkıntılı bir yaşamımız oldu. Gönlüm biraz hüzünden yana ama hareketli türküler de dâhil bütün türküleri okudum ama deyişler benim için çok değerli. Deyişlerle, onların evrensel olan, bütün insanlığı ilgilendirenleriyle kendi yaşam duruşumu, düşünce yapımı oluşturmaya çalıştım. Olabildiğince bir bütün halinde, bütünün parçalarına tek tek bakabilmeye çalışıyorum. Onları yansıtmaya çalışıyorum.

-Bence öncelikle sanatçının bir dünya görüşünün olması lazım. Dünya görüşü olmayan müzisyendir. Sanatçı terimi yeni çıktı, ne kadar doğru bir terim, yaptığımız işi ne kadar karşılıyor bilemiyorum aslında. Bu ‘çı’ eki, elmacı, armutçu gibi basite indirgiyor. Anadolu'da "Sanatkâr" derler, "Sanatın ehli". Dünya görüşü olmayan ve bunu sanata yansıtamayan bence müzisyendir. Oturur çalgısını iyi çalar, istemleri çalar geçer gider ama sanatkâr olmak daha başka bir şey. Benim dünya görüşümde de "İnsanlığa bir gözle bakma" var. İnancım da bunu getiriyor. Ben Bektaşi meşrepli bir insan olmaya çalışıyorum, ne derece başarabilirsem. Oradaki öğreti insanlığa gerçekten, sözde değil, özde bir gözle bakmayı gerektiriyor. İnsan ayrımı yapmadan bütün dünya insanlığını bir kabul edip, dilleri, dinleri, renkleri, ırkları insanlığın farklılıkları, zenginlikleri olarak görebilmeyi önüme koyan bir düşünce, ben buna gerçekten inanıyorum ve böyle düşünüp davranmaya çalışıyorum. Bunu müziğime de yansıttım, asla ayrımcılığa girmedim.

-Cemaatçiliğe, cemiyetçiliğe, ümmetçiliğe asla prim vermedim. O varolma savaşı verdiğim, kimi zaman ailemi geçindiremeyecek duruma geldiğim en zor zamanlarda bile. Çok sancılı süreçlerimiz oldu. Belki karşıdan farklı algılanıyor ama halk ne yaşıyorsa biz de onu yaşıyoruz aslında, biz de onun bir parçasıyız, halkız. Bu devrelerde bile ben bunu yapmadım, kaldı ki bundan sonra hiç yapmam. Anadolu'da ileri hangi değer varsa ben onun yanında yer aldım, alırım, alacağım da. Beceremesem bile destekleyeceğim ve onun yaşaması için çabalayacağım. İlkem budur.

Albümleri

1995-Ah Bu Türküler
1998-Concerto For Baglama
1998-Pervane
1999-Göç Yolları
2003-Katre
2003-Eşik-Erol Parlak Bağlama Beşlisi
2007-Yalınkat
2011-Har

Kitapları

2000-Türkiye'de El ile (Şelpe) Bağlama Çalma Geleneği ve Çalış Teknikleri-Kültür Bakanlığı Yayınları
2002-El ile Bağlama Çalma (Şelpe) Tekniği Metodu 1-Ekin Yayınları
2002-El ile Bağlama Çalma (Şelpe) Tekniği Metodu 2-Alfa Yayımcılık

ayrıca

-Mızraplı Bağlama Metodu
-Neşet Ertaş Kitabı
-Bozlaklar
-Aşık Davut Sulari Kitabı

adlı kitaplarının çalışmaları devam edip ileriki günlerde yayınlanacaktır.

8 Albümünden yaptığım bir seçme albüm:

01-Devri Alem
02-Ağla Sazım
03-Yeşilbaşlı Gövel Ördek
04-Music For Clarinet
05-Bir Ayrılık Bir Yoksulluk Bir Ölüm
06-Allılar
07-Kafkaslarda Bahar
08-Sen Gülersen
09-Senin Yazın Kışa Benzer
10-Bad-ı Saba Oyun Havası
11-Selanik Türküsü
12-Eller Güldü Ben Gülmedim
13-Meçhul
14-Entarisi Aktandır
15-Gel Gönül
16-Tahtacı Semahı
17-Ben Kendimi Gülün Dibinde Buldum
18-Gerizler Başı

albümü indirin..

web sitesi

Ahmet Büke

2011-12-01T12:00:00.004+02:00

Ahmet Büke (d. 19 Haziran 1970; Gördes, Manisa),
Türk öykü yazarı.

1997 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat bölümünden mezun oldu. Ölümsüz Öyküler Yayınevinin düzenlediği "Xasiork 2002 Kısa Öykü Yarışması"nda “Kayıp Dua Kitabı” isimli hikâyesi birincilik ödülüne layık görüldü. 2008'de "Alnı Mavide" ile Oğuz Atay Öykü Ödülü'nü, 2011'de Kumrunun Gördüğü adlı kitabı ile Sait Faik Hikâye Armağanı'nı aldı.

Öyküleri, e edebiyat, Adam Öykü, Özgür Edebiyat ve Patika dergilerinde yayımlandı. Sosyal Ayrıntılar Ansiklopedisi ve Derkenar isimli internet dergilerinde kısa öyküler yazmaya devam ediyor.

Kitapları

2004-İzmir Postası'nın Adamları-Kanat Kitap
2006-Çiğdem Külahı-Kanat Kitap
2008-Alnı Mavide-Kanat Kitap-3. Oğuz Atay Öykü Ödülü
2010-Kumrunun Gördüğü-Can Y. 57. Sait Faik Hikâye Armağanı
2011-Ekmek ve Zeytin-Can Yayınları

Hakkında Söylenenler

Kim ne derse desin; Türkiye'de öykü okunuyor. Büyük satış rakamlarından, tanınırlıklardan söz etmiyorum. Has okur öyküye hiçbir zaman sırtını dönmüyor. Öykünün dili ve düşünceyi çoğaltan, yorumlama yeteneğini geliştiren, şapka uçuran dünyası, okuruyla gönlünce buluşuyor.

Bu buluşmaların kutlama anları var bir de; sadece yazarların değil, öykü okurunun da "Acaba bu yıl hangi yazar kazanacak?" diye merakla beklediği ödüllerin açıklandığı anlar. Hiç tartışmasız bu ödüllerin önde gelenlerinden biri de "Sait Faik Hikâye Armağanı". Yarım yüzyıldan uzun bir süredir, Türkiye'de öykünün hareket alanını belirleyen ödüllerden biri. Ödülü bu yıla kadar alanlar için de büyük ustalar da var, yolun başındaki yazarlar da... 1955'ten bugüne kadar çağlayan bir büyük kaynak. Gürül gürül akmaya devam ediyor.

Bu yıl, 57.Sait Faik Hikâye Armağanı, Ahmet Büke'nin oldu. Darüşşafaka Cemiyeti ve Yapı Kredi Yayınları tarafından düzenlenen ödülde, Doğan Hızlan başkanlığında toplanan; Hilmi Yavuz, Nursel Duruel, Jale Parla, Murat Gülsoy, Metin Celal ve Beşir Özmen’den oluşan jüri, oybirliğiyle bu yılki ödülü "Kumrunun Gördüğü" adlı kitabıyla Ahmet Büke’ye verdi.

Gerekçeli karar şöyle; “Seçici Kurul, 57. Sait Faik Hikâye Armağanı’nı kendine özgü anlatımı ve gündelik yaşamın tarihe tanıklık eden ayrıntılarını işleyen öyküleri nedeniyle Ahmet Büke’nin Kumrunun Gördüğü kitabına vermeyi oybirliği ile karar vermiştir.”

Açıkçası çok sevindiğim, ödülün iyi bir kaleme gittiğini düşündüğüm bir yıl oldu. Ahmet Büke, dikkat çekici, yenilikçi, özellikli ve "ince uçla" yazan bir kalem. Tebrikler Ahmet Büke! (Yekta Kopan)

Can Yayınları, Ahmet Büke’nin üç öykü kitabını birden okurla buluşturuyor. İzmir Postasının Adamları, Çiğdem Külahı ve Alnı Mavide, sıradan insanları öykülere taşıyor. Son yıllarda adından sıkça söz ettiren Ahmet Büke, şiirsel izler taşıyan özgün anlatımıyla Türk öykücülüğünün kalıcı isimleri arasında yerini alıyor.

Can Yayınları, Ahmet Büke’nin İzmir Postasının Adamları, Çiğdem Külahı ve Alnı Mavide adlı kitaplarını öykü okuruna yeniden ve aynı anda sunuyor. Sıradan insanların yaşantısından çıkardığı gözlemleri öykülerine taşıyan, ayrıntıları ustalıkla işleyen Ahmet Büke, öykücülüğümüze yepyeni bir nefes getirmeyi başarıyor. Küçük insanların mahalle aralarındaki yaşamları, yürek burkan bir incelikle Ahmet Büke’nin satırlarına yansıyor.

Genç kuşak öykücülerimiz arasında önemli bir yer edinen Ahmet Büke, yalnızca yaşadığı kentin değil, Türk öykücülüğünün de ara sokaklarını iyi tanıdığını ortaya koyuyor, kendine özgü dili ve duyarlı anlatımıyla okurunu kendi dünyasına çekmeyi başarıyor.

Ahmet Büke’nin ilk öykü kitabı İzmir Postasının Adamları, kendine özgü sesiyle dikkat çekerken, günlük yaşamın gerisindeki hüzünleri hissettiriyor tüm yoğunluğuyla. Yazarın ilk kez 2006 yılında yayımlanan ikinci öykü kitabı Çiğdem Külahı’nda 25 kısa öykü yer alıyor ve her biri, su yüzüne çıkmamış ama varlığı hep hissedilmiş acıların, isyanların, çevremizde olup bitenler karşısında duyulan öfkenin izlerini taşıyor. 2008 Oğuz Atay Öykü Ödülü’ne layık görülen Alnı Mavide, okurun kendi gizli sesini bulduğu sarsıcı anlatımı ve kuvvetli karakterleriyle sıradan yaşamı öykü evreninde yeniden yaratıyor. Yazarın Kumru’nun Gördüğü adlı son öykü kitabı da yine bu yıl Can Yayınları tarafından yayımlanmıştı..

01-Ekmek ve Zeytin-Ahmet Büke
Can Yayınları-Öykü-Ekim 2011, 136 sayfa

Kumrunun Gördüğü adlı kitabıyla 2011 Sait Faik Hikâye Armağanı'nı kazanan Ahmet Büke, genç öykücüler arasında farklı bir konuma sahip. İyi tanıdığı insanları, mahalle arasında olup biten günlük olayları yazıyor. Bu çevrelerin dilini, argosunu ustaca kullanıyor. Bunun yanında, özgün, sıra dışı bir öykü dili var Büke'nin. Ekmek ve Zeytin, yazarımızın aynı bakış açısıyla yazdığı yeni öykülerin yer aldığı bir kitap. Ancak bu defa Büke öykülerini çok daha geniş bir coğrafyaya açıyor.

Su yoksa, hayat yoksa, aşk da olmaz diyordu. Ben Metin'e üzülüyordum habire. Bu kız onu üzecekti. İstiyordum ki ben üzüleyim. Metin unutsun Hülya'yı, ben seveyim. Çölü değil de evimizin karşısındaki gölü göstereyim ona. Yeşilli, kızıllı dalgaların kıyıya nasıl vurduğunu, böceğin, yılanın nasıl kıvrandığını anlatayım. Sazan çıkar, levrek iner dibe. Sonra bıyıklı, güngörmüş bir balık suyun kabuğundaki sineklere diker gözlerini. "Tanrım," der. "Suyun öbür yüzü de bu kadar delidolu mu?" Hülya istese beni daha çok sever Metin'den. Çünkü Metin çöllere dönmüş yüzünü. Benim doğduğum yerde adım atsan su çarpar yüzüne.

Ahmet Büke, neredeyse söyleşilerini bile öyküyle cevaplayan, “ben sadece öykü yazmayı biliyorum” diyecek kadar gerçek – o kadar gerçek ki, artık gerçek üstü bile sayılabilir- bir öykücü. Onun öykülerini okurken, anlatılan hikayenin havasına kendinizi kaptırmaktan kaçamıyorsunuz. Kendinizi bu gündüz düşüne kaptırmışken Büke’nin görmenizi istediği gerçek, yanına varana kadar fark edemeyeceğiniz sinsi trafik polisleri gibi karşınıza dikiveriyor. Ehliyet ruhsat mı? Yok hayır bu öykülerin sorguladığı şey vicdanınız, hala orada olup olmadığını kontrol ettiniz mi? Heyecanlanmakta haklısınız!

kitaptan bir öykü

Tanrı Zar Atmaz

Ve Tanrı enerjiyi yarattı. Evrende iş yapılabilsin diye. Önce onu dalgalı bir buluta sardı, yayını burdu sonuna kadar, bıraktı.
Tanrı enerjiyi yarattı; çünkü hareketten ve değişimden yanaydı. Hepimizden ve herşeyden önce taraftı o.
Tanrı enerjiyi yarattı; zira kullarının üzülmesini istemiyordu. Olmayacak bir anda içlerine ferahlık ve huzur çöksün, bir sigara yaksınlar istiyordu.
...
Bu çocuğun adını Sadık koydular. Annesi güzeldi, babası fakir. Böyle olunca annenin güzelliği de tez soldu. Ablası hemen markete kasiyer girdi. Derhal de evlendi. Çocuk iki olunca Sadık'ın annesi torunlarına bakmak için sabahın köründe gider oldu.
Sadık oyalansın diye uzaktan kumandalı araba aldılar.
Dün aniden pilleri bitti arabanın.
Sadık üzüldü önce, ama bunu çabuk atlattı. Yedi yaşındaydı, ama istedikleri için mücadele etmesi gerektiğini biliyordu. Yedi yaşındaydı ama annesinden pil istemenin manasızlığını biliyordu. Annesi çirkindi artık ve çirkinler enerjiyle ilgilenmezler. Babası da yine işsizdi. Ve işsiz adamların kinetik enerjisi yoktur.
Sadık köşedeki bakkalı gözüne kestirdi.
"Süleyman Amca."
"Hı?"
"Annem mum istedi. Bir kutu."
Süleyman'ı biliyor musunuz siz?
Ayaklarında siyatik. Yarı topal sayılır.
"Rafın üstünde. Sen git, alıver."
"Olmaz."
"Neden."
"Anam kızar."
"Dürzü, neden kızsın anan."
"Başkasının malına el sürme, dediydi."
"Hay ananın."
Bakkal Süleyman dizlerini ovup kalktı. Sallanarak yürüdü. Tabureyi çekti. Ihladı, uzandı rafa.
Sadık o anda tezgahta duran ikili pil paketlerinden birini kapıverdi.
"O anana söyle, mumla beraber bu ayki veresiye bitti. Tamam mı?"
...
"Tamam mı len."
Sadık yok, uçmuş.

Bakkal Süleyman'ın sinirlenince ayağı seğirir. Düştü haliyle. Lokum sandıklarından birine o güzel alnını çaldı. Ertesi gün ikindiye kaldırdılar Süleyman'ı.
Sadık arabası için pil bulmuştu. Ama yoksulların enerjiyi kullanması kolay olmaz. Babası evde yatıyordu. İşsiz adamlar evde sakallarının uzayışını dinlerler göz ucuyla.
İki tıkırtı olunca baba kalkıp Sadık'a bir şamar aşketti. Arabayı aldı, yüklüğün içine kaldırdı.
Akşam oldu. Anne torundan geldi. Yemeği hazırladı. Ekmeği dildi. Salatayı tuzladı. Girdi yatağa, gözlerini yumdu sonra.
Baba gece boyunca sigara içti. Sadık hala kumandalı arabasını düşünüyor. Kırmızı. Işıkları yanıyor giderken. Sağa, sola ve geriye yıldırım hızıyla dönüyor. Ama yüklükte duruyor, hemde hazır enerjisiyle.
Baba balkona çıktı, yine sigara içti. Sadık arabayı düşündü. Ağzına sıçtığımın babasıydı o.

Baba saçını kaşını, yukarıdaki yıldızlara baktı. Karadelik nasıl bir şeydir Yarabbi, diye içinden geçirdi. Sadık uçuyordu şimdi. Kıçının hemen üzerindeki haznede biri artı diğeri ekside iki pil takılı. Sadık uyku, uyku sadık ona...
Baba içeri girdi. Üzerini değiştirdi. Yüklüğü açtı, el fenerini buldu. Denedi önce. Yanmadı. Açtı baktı, pilleri yoktu. Sadık'ın arabası takıldı gözüne. Altındaki kapağı çıkardı, pilleri aldı.
Baba kedi adımlarıyla Bakkal Süleyman'ın dükkanının arka penceresinden süzüldü. Kalbi davul davulaydı.

Babayı o gece nezarette falakaya yatırdılar. Çok dövdüler. Hem fakir hem hırsız, hem de kabiliyetsiz olunca kimse acımaz ki adama.
Polislerden biri ter içinde, kirli sakalında bir parça kurumuş kanla sandalyeye çöktü. Masada duran feneri aldı. Yerde inleyen babanın taşaklarına doğru tuttu ışığı. Hoşuna gitti. Güldü kendi kendine.
Polis sabaha doğru resim cebinde, fenerle evine gitti.
Karısı dönmüş uyuyordu. Eğildi saçlarını okşadı.
"Beni bir yıkasana," dedi.
Kadın hırsla açtı gözlerini. İki büyük kuyudan alev yukarıya yükseldi.
Geriye sendeledi adam.
"Allah belanı versin kadın gibi senin !"
Hırsla elini cebine attı. El fenerini duvara fırlattı.
Parçalar halıya yayılırken çekti gitti.

Kadın hırslı bir ağlamaya teslim oldu önce. Sonra güldü. Yine ağladı biraz. Kalktı. Yatağın altına eğildi. İyice uzandı. Kutuyu çekti aldı. Açtı.
Pırıl pırıl bir esmerlik kapladı ortalığı. Uzun, boğumlu ve kauçuk kamışı izledi bir süre. Yatağa uzandı. Donunu sıyırdı. Düğmeye bastı. Ses yok.

"Enerji lazım her şey için ey kadın ! Haz için bile. Tanrı neden yarattı enerjiyi?"

Kadın yerde duran el fenerinin ölüsünü gördü. Eğildi aldı, pillerini söktü.
Sadık'ın çişi geldi o anda. Helaya kalktı.
Arabam da arabam, diye geçirdi içinden.
Yüklüğe yöneldi. Kırmızı dehşetini çıkardı. Halıya koydu. Kumandaya bastı.

"Ey kullarım, eşit yaratmadım ben her şeyi. Biriniz ısınırken öbürünüz üşüyecek. Ve bekleyecek mutluluk sürüsünün ona koşmasını."

Sadık arabayı duvara çaldı.
Sidiği, basma donundan halıya doğru çağladı; yerde göllendi.
Kadın sigarasını yakarken uzak bir evdeki çocuk, koşarak yatağına dönüyordu.

"Tanrı kendi iç sıkıntısı için yarattı enerjiyi."

02-Kumrunun Gördüğü-Ahmet Büke
Can Yayınları-Öykü-Haziran 2010, 184 sayfa

“Annem de görmüş babamı. Ağlayıp gözlerini perdeye silmiş. O leke kaldı orada. Ortası koyu, kenarlara gittikçe duman gibi açılıyor. Bilmiyorlar bunu. Acıdan leke çıkmaz. Acı zaten yerinden kalkmaz. Taş ve dağdır. Taşları üst üste dizip üzerine toprak, toprağa da ağaç ve zeytin, ot, böcek koyarsan dağ olur. Perdeden yayıldı bütün eve leke. Duvarlara kirli damar attı. Çatallarının ucu parçalanıp dağıldı. Tavan doldu, damlayıp halıların üzerinde birikti. Katı kuleler oldu odalarda. Divan örtüsüne bulaştı. İçi saman dolu kalıp gibi sert duran yastıklarımız kirlendi. Koştum, gördüm.”

Ahmet Büke, yeni öykü kitabı Kumrunun Gördüğü’yle Can Yayınları’nda. Büke, daha önce yayımlanan kitaplarıyla edebiyat dünyasının beğenisini kazanmış, kendi sesini, çizgisini oturtmuş bir öykücü. Yapıtlarında kendine özgü, akıcı, şiirli, esprilerle dolu bir dil kullanıyor; yakından tanıdığı, iyi bildiği çevrelerin hikâyelerini anlatıyor. Bu güzel öyküleri okurken samimi, kendi halinde yaşayan insanların sesini duyacaksınız.

Ahmet Büke’nin önceki kitaplarını (İzmir Postasının Adamları, Çiğdem Külahı, Alnı Mavide) okuyanlar öykülerinde çocukların ve delilerin ayrıcalıklı bir yeri olduğunu bilirler. Büke’nin öykülerini okurken daha ilk cümlelerde bildiğimiz dünyaya hem çok benzeyen, hem de ondan bir hayli farklı yeni bir dünyaya çekiliriz. Bizi bu hem tanıdık hem de uzak atmosfere çeken, başka bir deyişle, bu çok özel atmosferi yaratan, olup bitenlerin toplumsal değer ve kabulleri henüz bilmedikleri ya da tanımadıkları için modern dünya tarafından dışlanan kişilerin gözünden görülüp onların diliyle anlatılmış olmasıdır. Onların gözünden görülüp onların dilinden anlatılan dünya bizim dünyamızı andırır; kullanılan kelimeler de çoğunlukla sözlüklerimizde karşılıkları olan sözcüklerdir, ama bu kelimelerin bir araya gelerek oluşturdukları evren içinde yaşadığımız, parçası olduğumuz evrenden farklıdır.

Bizim cansız bildiğimiz nesnelerin kalbinin attığını işitiriz orada; düşünmez sandığımız hayvanlarla bitkilerin akıl fikir yürütüp konuştuklarına tanık oluruz, ya da köpeğin biri eski bir sevişmeyi ağzına atabilir. Daha önemlisi, bunların hiçbirini yadırgamayız. Masal okurken de olağandışılıkları yadırgamayız, fantastik bir metni okurken de… Hazırlıklıyızdır. Fantastik metnin yazarı yabancı bir âlemi anlattığını isimlerle, mekânlarla duyurur çok zaman; masalcı, “Bir varmış bir yokmuş…” diyerek hazırlar bizi, -mişli geçmiş zaman kipinin masalsı bir yanı vardır. Ahmet Büke’nin öykülerinde böyle bir giriş, böyle bir hazırlık yok. Olağandışılıkları bize olağanmış gibi gösteren geniş zaman kipi olabilir bu öykülerde. ‘Çok geniş zaman’ kipi de diyebiliriz buna. Bildiğimiz geniş zamandan da geniş bir zamana yayılıyor gibidir anlatılanlar.“Arsada Ford. Aynaları kırık. Böyle dalgalar gibi patlamış arka camı. Senihi Abi’nin şapkası vites kolunda, torbaları şoför koltuğunda, arka koltukta battaniyesi, altında Senihi Abi. Uyur o kimseye ses etmeden.” Görüntülerle beslenmiş bir geniş zamandır buradaki.

Normalde bir araya gelmeyecek nesnelerin (battaniye ve vites kolu) bir araya gelişiyle hikâyesi sezdirilen arabanın çok uzun zamandır orada durduğu anlaşılır, ama bu cümleler bize bir şey daha duyurur. Senihi Abi de çok uzun zamandır orada uyuyordur, bundan sonra da bir o kadar zaman boyunca, hatta sonsuza dek orada uyuyacaktır. Belki de bu ‘çok geniş zaman’ kipine ‘sonsuz şimdi’ kipi diyebiliriz. Zamanın sürekliliği kopmuştur. Çocuk ve deli için anımsananlar geçmişe olduğu kadar şimdiye de aittir. Hayaller, beklentiler ve kurgular için de geçerlidir bu. Olmuş olan, olmakta olan ve olacak olan… hepsi şimdiye aittir. Bu ‘sonsuz şimdi’nin içerisinde hatırlamak da bizim akıp giden zamanımızdaki şey değildir – unutmamak, unutamamak halini almıştır.

Büke’nin öykü kişileri, bizim geçmişte bırakıp şimdiye taşımak istemediklerimizi geçmişte bırakmaya yanaşmazlar. “Peki, bu sesten, görüntüden kısaca an dediğimiz, çoğunu bitirince unuttuğumuz kayıtları boşuna mı açıyorum ortalık yerde,” diye sorar bir öykünün anlatıcısı. Üstelik “kalıcı hafıza kaybı ve kayıt bozukluğu” vardır onda. Hatırlamaz, ama hatırlatır; hatıranın kendisi olmuştur çünkü. Zaman onun için belirli bir anda durmuştur “Zaman çakıldı kaldı. Sonsuz şimdi başladı” der. Zamanla birlikte benliği de çakılıp kalmıştır. Dünyanın egemenleri bizzat yaptıkları ya da sebep oldukları kötülükleri bir an önce unutabilmemiz için zamanı hızlandırmanın yollarını arayıp bulurlar. Böylece farklı kötülükler arasındaki ilişkilerin de görülmeyeceğini düşünürler. Kötülüklere maruz kalanları, görünmezleştirmeye çalışırlar, bir yerlere kapatıp saklarlar. Bunları yapamayacakları zaman yaşadıklarını anlatamamaları için onları yaftalarlar, dillerini, dağarcıklarını söküp alırlar. Ama bu arada onların varlıkları anlatmak istedikleri şeye dönüşür. Onlara bakıp başlarından geçenleri okuyacak bir şifre çözücüye ihtiyaçları vardır sadece. İşte, hikâye anlatıcısının işi budur – onlara görünürlük kazandırmak, karartılmaya çalışıldığında üzerlerine edebiyatın, dilin, kurgunun ışığını tutmak.

Ahmet Büke’nin öykülerinin atmosferi gücünü ve çekiciliğini iyiden iyiye unutulan, daha insani bir dünyayı hatırlatıyor olmasından alır. Anlatılanlar yüreğimizi burkan, boğazımızı düğümleyen şeyler bile olsa, “yaşasın hayat” dememize engel olmayan bir ton bulunur bu öykülerde. “Hiç”teki gırnata sesi gibi kederli, ama hayatı duyuran, hatırlatan: “İnce, hüzünlü, cambaz ipinde heyecanlı, sedirdeki ölü kadar sessiz, beyaz tende yuvarlandı; o canlı, sarıya çalan, buğday kokulu, terli damlalarına sarılıp iç geçirdiğimizdi. (…) Gırnatanın körüğü incecik çatlaklardan sızıp evlere girdi. Doğduğumuz, seviştiğimiz, dövüştüğümüz, ağladığımız evlere giriverdi. Pis su borularından yeniden derelere, derelerden denize aktı. Orada boz bulanık suda yüzen eski arkadaşlarını buldu.” Kumrunun Gördüğü’ndeki öyküler de şehirlerin, kasabaların arka mahallelerinden, bahçeli evlerin loşluğundan geçip, annelerin özene bezene pişirdikleri yemeklerin kokusuna bulanıyor, oradan komşu sokaktaki kırık dökük metruk binalardaki gizli sevişmelerin tanığı börtü böceğin, kedinin köpeğin gözlerinden aldığı güçle mahallenin işkence görmüş ağabeylerinin yüzlerindeki yaraları yalıyor. Sabahtan akşama ayakta çalışanla işsiz kahvesinde akşama dek oturanın yorgunluklarını görüp kederlenen bir kumru gibi süzülüyor havada.

Nerede ve nasıl insanlıktan çıktığımızın öykülerini kaleme alıyor Ahmet Büke. Trajik ikilemlere dikkat çekiyor; çalışmak insanı kafese kapatıp nesneleştiriyor, ama işsizlik, eve nasıl ekmek götüreceğini düşünmek de insanın ruhunu kafesliyor. Peşinden gidemediğimiz ya da gitmemizin engellendiği arzularımızı terk ettiğimiz yerde, kendimizden de bir şeyler bırakıp eksiliyoruz. Tanık olup sessiz kaldığımız kırımlar, kıyımlar, sadece bu kırımların mağdurlarını değil, tanıklarını da insanlıktan çıkartıyor. Unutursak rahatlarız sanıyoruz, oysa unuttukça kendimizi kaybediyoruz. Unutamamanın ağırlığını unutmanın hafifliğine yeğlememizi öneriyor Büke’nin öykü canlıları; hafifleme sandığımız şeyin insanlığımızı bir kenara bırakıp uçuşan bir nesneye dönüşmek olduğunu duyuruyor.

Bir öyküsünde “nasıl olan Ruhi Bey’e” selam ediyor Ahmet Büke; Edip Cansever’in başka bir dizesini ise Kumru Kâmil’in fısıldadığını işitir gibi olabiliriz. “Ne gelir elimizden insan olmaktan başka.” Evet, Büke’nin öykülerinde insana insanlığı hatırlatan bir kumru, bir köpek ya da bir kedi olabilir. Hatta dünyanın kendisi de, kulak verene bir şeyler söyleyebilir bu konularda. “Yollarınıza döşediğiniz bütün asfaltlar eriyor, kemikten sıyrılan parçalar gibi dökülüyor. Alttan gelen eski taşları görüyorum ben. Kimisi kırgın, mahcup ama madem verildi bu görev razıyız yeniden ezilmeye diyorlar kestirmeden.”

Kumrunun Gördüğü’ndeki öykülerde anlatılanlar kadar anlatma üslubu da insanı iki duygu arasında gezdiriyor. Kederli bir üsluptan söz edebileceğimiz gibi neşeli bir üsluptan da söz edebiliriz. Kederin de yaşama dair olduğunu unutturmayan, neşenin ise vurdumduymazlık olmadığını sezdiren bir yaklaşımla anlatılıyor öyküler.
Ahmet Büke bu kitabında hayli uzun bir de öyküye yer vermiş. ‘Sesler’ adındaki bu öyküde Büke’nin öteden beri anlatmayı sevdiği çok şey var: Delilik, arkadaşlık, hunharca işlenmiş yasal cinayetler ve onlardan intikam almadan rahat edemeyen öykü kişileri, aile arasında saklanmış duygusal işkenceler ve cinayetler, İzmir, deniz, doğa ve hayvanlar.

(Radikal Kitap, 11 Haziran 2010)

...

Ahmet Büke, dille hiçbir problemi kalmamış bir öykücü. Bu sebeple, yazdıkları okuru hemen etkisi altına alabiliyor. Kumrunun Gördüğü’nde yer alan öyküleri okuduğumuzda yazarla sohbet ediyormuşuz hissine kapılıyoruz. Hayatın içinde olan olayları bir çocuk duyarlığıyla -ama kesinlikle şirinlik takınmak değil bu- anlatabiliyor. Fakat onu, diğer öykücülerden ayıran tarafı sözü uzatmaması ve yukarıda da dediğim gibi dille problemlerini halletmiş bir yazar olarak neyi nasıl söyleyeceğini çok iyi biliyor olması. Öykülerin bir kısmında var olan politik göndermeler ise “ağzı laf yapan bir yazar” olarak Ahmet Büke’nin becerisini bir kez daha gözler önüne seriyor. Çünkü ele aldığı argümanlar evrensel. Darbenin, sıkıyönetimin, ölüm oruçlarının, ideolojik grupların hangi hallerinin öyküye gireceğini, hangi temaların işleneceğini çok iyi tartmış Büke. Kısacası, anıların şimdiki zamana toslaması sonucu girdiği şekli, estetik bir biçimde okura aktarmış Büke. Kitap, kaybolduğu için alıntı yapamıyorum. Eğer ezberlemiş olsaydım şu bölümü sizlerle paylaşabilirdim: “Sokağın başında duran sardunya’nın taşakları çıkmış.” (Cihat Duman)

03-Alnı Mavide-Ahmet Büke
Can Yayınları-Öykü-Kasım 2010, 160 sayfa

"Göğsünde bir diken büyüyordu. Kökleri akciğerinin dalları arasında karışmış, kalbinin hemen yanından boy veren kaba sapı kızıla dönmüş diken. Tuğ çıkarmış. Muzaffer mor uçları var topuzunun. İçindeki kafayı koruyan sert zırh, ölümcül oklarla donanmış. Metal ruhlu diken büyüyordu göğsünde. Onu bıraktıkları ağacın dibinden doğruldu. Sırtını dayadı akasyaya. Dibinden avuçladı toprağı. Ağır ağır çiğnedi. Yuttukça rahatladı. İçindeki açlığın atları sakinleşti."Alnı Mavide, öyküleriyle sıradan insanı gözlemleyen, öyküye yakışacak ayrıntıları yetkinlikle aktaran Ahmet Büke'nin yirmi dört öyküsünü bir araya getiriyor. Bu öykülerin kahramanları, yaşamın kendilerine dayattığı acı, karanlık yazgıyı tüm varlıklarıyla resmediyorlar. Okuyucunun da aslında kendi gizli sesini bulduğu, bu nedenle okurken sarsıldığı, huzursuzluğa kapıldığı önemli bir kitap, Alnı Mavide.

04-Çiğdem Külahı-Ahmet Büke
Can Yayınları-Öykü-Kasım 2010, 136 sayfa

"Orada oturmuş her şeyi tersine çevirebilir miyim, diye düşünüyordum. Bu mümkün müydü? Altımda çırpınan suya baktım. Dipteki midyelere, sağa sola kıvrılan yosunların arasında gizlenen küçük balıklara baktım. Çok çaresizdim aslında. Yine de ayıpladım kendimi. İzmir çok büyük geldi bana. Sokaklarında kaybolurum, diye düşündüm. Dizlerim yandı. Eğilip denize dokunayım dedim. Durdum. Bu şehir, parmaklarının ucunda sigara tutan bu sarı duman izi çok korkuttu beni."Çiğdem Külahı, genç kuşak öykücülerimizin önde gelenlerinden Ahmet Büke'nin 2006 yılında yayımladığı ikinci öykü kitabı. Kitapta yirmi beş kısa öykü yer alıyor. Bu öyküler, su yüzüne çıkmamış ama hep varlığı hissedilmiş acıların, isyanların, çevremizde olup bitenler karşısında duyulan öfkenin izini taşıyor. Ahmet Büke kendine özgü dili ve duyarlı anlatımıyla okurunu daha ilk sayfalarda kendi ayrıksı dünyasına çekmeyi başarıyor.

05-İzmir Postası'nın Adamları-Ahmet Büke
Can Yayınları-Öykü-Kasım 2010, 160 sayfa

"Yüz gün oldu babam öleli. Ölümün bana bu kadar yaklaşabileceğine inanmazdım. O hep küçük bahçemde dolaşır, duvarları yoklar, oradan çatıya akıp tahta nalınlarıyla üzerimizde gezerdi. Ama kapıyı zorlayıp içeriye kadar girebileceğini ve bunca yılın Nalbant Asım'ını soluksuz bırakacağını düşünmemiştim. Gece herkes uyurken koyduğum gözlerin tam yüz gündür aynı kavanozun içinde Nalbant Asım! Hâlâ mavilikleri durulaşmadı."İzmir Postası'nın Adamları, öyküleriyle son yıllarda adından söz ettiren Ahmet Büke'nin ilk öykü kitabı. Yayımlandığında kendine özgü sesi ve biçimiyle hemen dikkatleri üzerine çeken bu öykülerde günlük yaşamın alçak sesli ama etkileyici esintisi var. Ahmet Büke, yalnızca yaşadığı kentin değil, Türk öykücülüğünün de ara sokaklarını iyi tanıdığını, iyi okuduğunu ortaya koyuyor İzmir Postası'nın Adamları'nda.

Bir söyleşi: Ahmet Büke’den ekmek, zeytin ve “iyi palavra atma yeteneği” üzerine-Gülenay Börekçi-2011

Ahmet Büke’nin yeni kitabı Ekmek ve Zeytin çıktı. Çok kendine has bir dili, dünyası olan bir yazar Ahmet Büke. “Ruhlu” derim ben bazı kitaplara, onunkiler öyle… Hikayelerini özetle deseniz özetleyemem… Ama şunu söyleyebilirim: Ahmet Büke’nin hikayelerinde küçük ayrıntılar büyür, zaman durur, dil güzelleşir… Bir de ne anlatsa, sanki ben kendime anlatmışım onu daha önce de şimdi kendimden dinliyormuşum duygusu olur. Onunla ne konuşulur, ne sorulur ona, bilemedim bu yüzden, zorlandım bir parça. Belki edebiyat üzerine değil, başka şeyler üzerine konuşmalıydık. Tıpkı geçen ay Bir+Bir dergisinde yaptıkları gibi. Yeri gelmişken, o röportajı bir an evvel bulup okuyun, çok güzel çünkü… Bizim Ahmet’in bu kez Kürt sorununa temas ettiği yeni kitabı Ekmek ve Zeytin’in hemen öncesinde yaptığımız röportaja da göz atmayı ihmal etmeyin…

-Nasıl bir yerden bakıyorsunuz yazarken ve neleri görüyorsunuz?

Darlanınca yazıyorum ben. “Öf ulan,” der insan gider annesinin sizine yatar, yumar gözlerini. Öyle bir uykuya dalma hissiyatı oluyor bende. Kendimi onarma ya da hayata direnme ihtiyacı hissedince oturup yazıyorum. Yani büyük acılar, yaratma sancıları çekmiyorum. Bir de sinemaya yapar gibi öykü yazmayı seviyorum ben. Görerek yazmak gibisi var mı bu hayatta!

-Yazıyla ilgili geçmişinizden söz eder misiniz?

Yazmak aklımda yoktu benim. Okumayı her zaman sevmiştim ama yazmayı hiç düşünmemiştim. Zaten lisede edebiyat derslerinden de zorla geçerdim. Otuz iki yaşında ilk öyküyü yazdım. Gerçekten para kazanmak için yaptığım işlerden çok bunalmıştım. O zaman bu işin hayatımı değiştirebileceğini anladım. Gerçekten de edebiyat insanın hayatını raydan çıkarabiliyormuş.

-Edebiyat dünyamıza girdiğinizden beri sizi en mutsuz eden şey ne oldu? Siyasi arenada olup bitenlerle edebiyat arenasında olup bitenlerin paralellik gösterdiği oluyor mu? Gündelik hayatımızı sürdürürken başımıza gelen şeyler edebiyatla ilişkimizi, algımızı etkiliyor mu?

Ben yazıyorum da edebiyat dünyasının içindeyim pek sayılmaz. Birkaç arkadaşım var oradan sadece. Şahit olduklarımın arasında bana en yabancı gelen şey ruhen yaşlanma oldu. Bir genelleme yapmıyorum ama kimileri yeni kuşağın iyi yazmadığını söylediklerinde içimden gülümsüyorum. Daha eskilerin kendilerine yaptıklarını yenilere reva görmekte çok mahir bir ülkeyiz. Yine, internetin ve teknolojinin edebiyata zarar vereceğini duymayı garipsiyorum. Belki de yazının bulunmasından sonraki en büyük alt üst oluşla karşı karşıyayız. Buna tutucu bir pozisyona almak anlaşılır değil bence. Benzer şekilde, insanların depolitize, duyarsız ve ilgisiz olduğu için okumadığına dair yapılan genellemelerin öteki siyasal klişelerle ne kadar uyumlu olduğunu görüyorum. Halkın siyasal tercihlerine saygı duyup, oradan kendi eksikliğini anlamak yerine çaya, çorbaya limon niyetinde yapılan “bidon kafalılar” diskurunun edebiyata da zaman zaman taşındığını düşünüyorum.

-Korsakoff Sendromu bellek kaybının bir çeşidi. Şu anda yaşadığımız bellek kaybını iyileştirmekte, bizi bir şekilde sarsıp kendimize getirmekte edebiyatın, yazının üzerine düşen rol ne sizce?

Bilişsel bozukluklar, kısa ve uzun süreli hafızada bozukluklarla malul bir hastalık Korsakof Sendromu. Vücudun gereksinim duyduğu vitamin ve proteinleri kaybederek zihinsel ve psikolojik denge yoksunu hale gelmesiyle tezahür ediyor. Hastalar, yaşadıkları hafıza göçmelerini telafi etmek için boşluk doldurma yoluna gidiyor. Yani feci derecede istemsizce yalan söylemeye başlıyorlar. İşte galiba edebiyat koca bir toplumun bu kendince boşluk doldurma halinin karşısında duruyor. Tarihe not düşüyor, tanıklık ediyor. Bunu da huysuz bir vakanüvis edasıyla değil kendi naifliğiyle yapıyor. Edebiyat olduğu sürece hiçbir suçu halının altına süpüremezsiniz.

-Edebiyatın dünyayı değiştireceğine inanıyorsunuz. Bu anlamda üzerinizdeki sorumluluk nedir?

“Benim duam geçmez ki bedduam tutsun” diye güzel bir lafı var bir abimizin. Ezcümle, bir sorumluluk hissetmiyorum üzerimde. Zaten böyle “sorumlu ol, kendine gel, ciddi ol” hallerinin edebiyata da bir faydası olduğunu düşünmüyorum. Yazarlar topluma ayar vermez; okurlar da yönlendirilecek kitleler değildir. Yazanın belki de yapması gereken tek şey daha iyi yazması olabilir.

-Okuduğunuzda sizi değiştiren kitaplar oldu mu? Ne şekilde etkilediler sizi?

Andrei Platonov’un her cümlesi beni etkiliyor. Çok dışarıdan ve çok uzaktan insana bakarak her şeyi bu denli açık ve temiz görmesi çok sarsıcı geliyor bana. O yüzden uzaylı olabileceğine inanmaya başladım.

-Sizi değiştiren insanlar kimler oldu?

Dedem. “İyi palavra atmak yalancılık değil yetenektir,” demişti çocukken bana. Öykücülüğün temeli olduğunu düşünüyorum şimdi :)

-Okumak neye yarar?

Umut etmeye.

-Peki yazmak neye yarıyor?

Umutsuzlukla baş etmeye.

-Bir sohbetimizde, “Keşke hep öykü yazsam, başka hiçbir şey beni bu kadar mutlu etmiyor” gibisinden bir şey söylemiştiniz. Yazmasaydınız olur muydu?

Onun yerine başka bir şey gelirse neden olmasın. İnsan balık tutmayı, yazmayı, çocuk büyütmeyi ya da film çekmeyi de sırayla çok sevebilir.

Kısa Film

İlk öyküsünü 30 yaşında yayınlayan Büke’nin Vesikalar adlı öyküsü kısa filme çekilmiş. Büke’nin geçtiğimiz sayıda Ğ’de yayınladığı öykü zaten çok hoştu. Büke hem kısa, hem de özü yazıyor. Sözü uzatmadan, bıktırmadan… Kendisi de söyleşi de şöyle diyor zaten:

“Giderek izini kaybettiren su yatağına benzetiyorum yazdıklarımı. Çünkü gittikçe daha kısa yazıyorum galiba. En sonunda kendini bitirecek ve kaybolup gidecek.”

Oğuz Atay Ödüllerinin bugüne dek kimlere verildiğini merak edenler için:

Oğuz Atay Ödülleri (2006-2011)

Kastamonu Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından organize edilen Oğuz Atay Edebiyat Ödüllerinin verilmesine 2006 yılında başlandı.

Kastamonu Valiliği, ailesi Kastamonu'lu olan değerli edebiyatçımız Oğuz Atay’ın anısına bir saygı niteliğinde her yıl bu sanat etkinliğini düzenlemeye devam etmektedir.

Yarışmanın Amacı:
1- Roman türünde eserler yazma kültürünü canlandırmak.
2- Sanat türlerinde çeşitliliğe vurgu yapmak
3- Bu türlerin yazarlarını teşvik etmek.
4- Roman alanına yeni, çağdaş, özgün yapıtlar kazandırmak.
5- Türkçenin bu türlerdeki işlevine dikkat çekmek.

Yarışmaya Katılım Şartları:
1- Yarışma 18 yaşın üzerinde tüm yazarlara açıktır.
2- 01.01.2009- 30.04.2010 içersinde ilk defa yayınlanan ve hiç ödül almamış eserler seçici kurul tarafından değerlendirilir.
3- Seçici kurul üyeleri ve birinci dereceden yakınları bu yarışmaya katılamaz.
4- Katılımcılar şartname koşullarını kabul etmiş sayılırlar.
5- Seçici kurul sonuçları 30 eylül 2010 tarihinde toplanır ve açıklar.

-2006-Mazlum Dirican-Harf Ve Ayna Ya Da Bir Yol Meseli- Duvar Yayınları

yürüyeceksin!
ve oraya vardığında içinde ışıldayan her harfin
bir öyküye dönüştüğünü göreceksin.

Dirican bu öyküsüyle aynı zamanda 2005 yılı Ahmet Hamdi Tanpınar Hikaye ödülünü de kazanmıştır.

-2007-İhsan Oktay Anar-Suskunlar-İletişim

Eflâtun rengi hayaller kuran bir “suskun”un sözleridir, bu roman. İşittiğini gören, gördüğünü dinleyen, dinlediğini sessizliğin büyüsüyle sırlayan ve tüm bunların görkemini hikâye eden bir adamın alçakgönüllü dünyasına misafir olacaksınız, satırlar akıp giderken. O ise, muzip bir tebessümle size eşlik edecek, sessizce… Sayfaları birer birer tüketirken, benzersiz erguvanî düşlerin gerçekliğinde semâ edeceksiniz ve bu düşlerden âdeta başınız dönecek.

Hayat kadar gerçek, düş kadar inanılmaz bu dünyanın tüm kahramanlarının seslerini duyacak, nefeslerini hissedeceksiniz. Çünkü Suskunlar, sessizliğin olduğu kadar, seslerin ve sözlerin, yani musikînin romanıdır. Sonsuzluğun derin sessizliğinin “nefesini üfleyen” ve ona “can veren” bir adamın hayallerinin ete kemiğe bürünmüş kahramanları, en az sizler kadar gerçektir; ya da siz, en az onlar kadar bir düş ürünü… Bağdasar, Kirkor, Dâvut, Kalın Musa, İbrahim Dede Efendi, Rafael, Tağut, Veysel Bey ve diğerleri… Onlar, sessizliğin evreninden İhsan Oktay Anar’ın düş dünyasına duhûl ederek suskunluklarını bozmuşlardır.

Bir meczûp aşkı tattı, bir âşıksa aşkına şarkılar yazıp ruhunu maviyle bezedi; diğeri, kaybolduğu dünyada bir sesin peşine düşerek kendini buldu. Nevâ, belki de, herkesin âşık olduğu bir kadının pür hayâliydi. Hayâlet avcısı, kendi ruhunu yakalamaya çalıştı. Zâhir ve Bâtın ise, zıtlıkların muhteşem birliğinde denge bulan iki ayrı gücün cisimleşmiş hâliydi.

Suskunlar’ı okuduktan sonra aynaya bakmak, yansıyan aksinizde gerçeği görmek, gördüğünüzü işitmek ve duyduklarınızla sağırlaşıp susmak isteyeceksiniz. Sayfalar tükenip bittiğinde, kim bilir, belki de “suskunlar”dan biri olacaksınız…

-2008-Ahmet Büke-Alnı Mavide-Can

Kitaptan benim yaptığım alıntılar:

-Doğduğun yer artık yoksa, öleceğin yerde seni kabul etmiyor, bunu belledik…

-Ev ölürken cumbasına ağlar..

-Acı bana kendimi geri veriyordu…

-Bütün bunlar babasızlığın baş dönmeleri miydi benim için?..

-onuncu bahar geldi uzandı dizlerimin üzerine…

-2009-Civan Canova-Tiyatro-Neon (2007) ve Prömiyer (2008)
Mitos / Boyut Yayınları

Kadın - Asık mısın hâlâ karına? Richard - Ask mı? Hoşumuza giden bir bedenin içine hayalimizdeki ruhu yerleştirir, adına da ask deriz bu saçmalığın. Ful Yaprakları - 1. Perde 2. Tablo Yazar - Çölde bir çakıl tası. Yaramaza bak sen. Kim atmış olabilir ki? Benden habersiz kim girebilir ki düşüme? Neon - 1. Perde Biz mektepteyken bir hayli uzaktı yeni milenyum. Düşünülemeyecek kadar uzak. Bu nedenle ...

Shakespeare ´karakterleri bu kez Prömiyer adlı bu oyunda hayat buluyorlar. Hamlet temsilinin galası yapılacaktır. Son anda, Hamlet´in kendi evinde yangın çıkarttığı ve asker kaçağı olduğu öğrenilir. Polis tüm tiyatroda Hamlet´i ararken diğer oyuncular onu saklamaya çalışırlar. Jul Sezar ile Sofokles´İn Kral Oidipus karakterleri de oyuna dahil olunca ortaya tam bir curcuna çıkar. Prömiyer, bir temsil öncesi yaşanan heyecanları sergilerken oyuncuların iç dünyasına da eğilen eğlenceli bir komedi.

-2010-Güray Süngü'nün Düş Kesiği-Pupa Yayınları-Oğuz Atay Roman Ödülü

Düş Kesiği’nde kurmacalarının arasına sıkışmış, yaşamını rafa kaldırmış bir yazarın her şeye yabancılaşan zihninde geziniyor Güray Süngü. Bütün karakterler bu tehlikeli belirsizliğin korkutucu yanıyla yüz yüze geliyor. Mizahın da işin içine karıştığı bir soruşturmaya dönüşen Düş Kesiği, yazarla kahramanın, kahramanla anlatıcının, düş ile gerçeğin yollarının kesişip çatallandığı bir anlatı. Yanılsamalar, labirentler, aynalar içinde kendini ararken çoğaltan roman, okuruyla uzlaşmaya pek de niyetli görünmüyor.

“... gün sizin gününüz değil, ama her şeyi kaybetmediğiniz müddetçe kendinize saygınız kalacaktır ve kendinize saygınız kalırsa azabınız büyüyecektir. Her şeyi kaybetmek güzeldir bu yüzden. En dipte acı yoktur.”

-2011-Ahmet Sipahioğlu-Tepelitaklak-Metis Yayınları

Hobisi kuş gözlemciliği, branşı ise felsefe olan İzmirli bir üniversite hocası ile uzatmalı asistanı Tayyar'ın "maceralarını" okuyacaksınız Tepelitaklak’ta. Bu teğellenmiş öykülerden oluşan romanda neler yok ki: Kadim şehir İzmir'in sokaklarının dünü bugünü. Karataş, Asansör, Pasaport vd. Özel üniversitelerle devlet üniversiteleri arasındaki benzerlikler ve aşılmaz uçurumlar. Soyu tükenmiş pamuk ördek. Benzersiz bir TIR parkında benzersiz bir akşam. Kıbrıs çıkartması. Göç eden kuşlar, göç edemeyen kuşlar...

Metis'teki ilk kitabı 1929 Bir Yılın Öyküsü'nü 1997 yılında yayımladığımız Ahmet Sipahioğlu'ndan bu kez akademik camiaya içeriden bakan, keskin ve eleştirel bir mizahın eşlik ettiği bir roman.

Eren Eyüboğlu

2011-11-18T19:00:00.001+02:00

Ressam, Seramik Ustası ve Mozaikci

"Ben sonradan olmayım,
Eren, anadan doğma ressamdır" (Bedri Rahmi)

1907 yılında Romanya´nın Yaş kentinde dünyaya geldi. İlk resim çalışmalarına ortaöğretim yıllarında özel resim dersleri alarak başladı. Romanya Yaş Güzel Sanatlar Akademisi’nde resim öğrenimi gördü. 1929 yılında okulu bitirdikten sonra Paris’e gitti. Dört yıl boyunca Julian Akademisi’nde André Lhote’un öğrencisi oldu. Bu sürede Monet ve Cezzane’nın eserlerini inceledi. Onlardan röprodüksiyon çalıştı. 1930 yılında Paris’te tanıştığı kendisi gibi resim sanatçısı olan Bedri Rahmi Eyüboğlu ile 1936 yılında evlenerek İstanbul’a döndü. İki resim sanatçısı eş olarak yaşamlarını sürdürmeye başladıkları Türkiye’nin dört bir yanını dolaşarak Anadolu insanının yaşam biçimini tuvallerine folklorik özellikleri plastik ögelerle birleştirerek yansıttı. Bedri Rahmi Eyüboğlu ile birlikte D Grubu’na katıldı. Topluluğun etkinliklerinde önemli rol üstlenen sanatçı resimlerinde soyutlamacı ve Ekspresyonist görüşü ile Anadolu insanına ve doğal yaşama yönelik konular işledi.

1950’li yıllarda Picasso ve Braque gibi usta ressamlardan çalıştığı kopyalar sayesinde yapıtlarında ayrıntıdan uzaklaşarak; sadeliğe, ritmik çizgi ve heyecan verici, coşkulu renk uyumuna yöneldi. Eşi Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun nakışçı stiline karşın, yöresel anlatımlara ulaşmada plastik ögelere eğilimi ağır bastı. Temalarına çağdaş bir yorum kazandıran Eyüboğlu, Üç Güzeller, Dört Güzeller gibi mitolojik konulu resimler de yaptı.

Anadolu coğrafyası, kültür zenginlikleri ve Anadolu insanı, resimlerinin esin kaynağı oldu. “Türkiye´yi hiçbir zaman ikinci yurdum olarak görmedim. 1936 yılından beri anayurdum oldu Türkiye. Daha önce bilmediğim, tanımadığım nice değerler, bana çizip boyama, yaratma coşkusu veren değerler buldum yeni ülkemde”. Resme duyarlı ve sorumlu bir sanatçı idi Eren Eyüboğlu. Hiç ödün vermedi, başkaları sevsin diye resim yapmadı.

Hep aradı, sordu; “Bir resim yaparsın çok iyidir, bir resim yaparsın fena değildir. Onu ´iyice´ bir resim izler, ´güzel´ bir resim, ´çok güzel´ bir resim daha sonra. Ama çok güzel bir resmi hiçbir şey izlemez. Bir çıkmazdır resim. Her zaman bilemezsin, bir önceki mi daha iyiydi, bir sonraki mi daha iyi olacaktır. Yoksa o anda yaptığın mı en iyisi, en güzelidir? Hem ne demek ´iyi´ , ´güzel´? Bir duvara asılacak resim o duvarın sahibine göre güzeldir. Ama resim, dekoratif amaçla yapılanlar hariç, süsleme amacı taşımaz.

Bir duvarı süslemek amacıyla yapmıyorum resimlerimi”, ölümüne dek üretti sanatçı. “Kendi yolumu bulduktan sonra, bu yolun önü tıkanık mı açık mı,ilerledim mi, geriledim mi yoksa yerinde mi saydım bilmiyorum. Bildiğim tek şey var, çalışmak çabamı ölüm elimden fırçayı alıncaya dek sürdürmek.” Resimle mimarlığın işbirliği konusunda Bedri Rahmi´nin görüşlerini paylaşan Eren Eyüboğlu, eşiyle birlikte Türkiye´de, bu alanda ilk yapıtlarını gerçekleştirdiler.

Ardında binlerce resim, desen, seramik bırakan Eren Eyüboğlu 30 Ağustos 1988 günü, son otuz yılını yaşadığı Kalamış´taki atölye-evinde yaşama gözlerini kapadı.

Eren Eyüboğlu’nun Ada Yayınlarından çıkan kitabından

Desen Çalışmalarından Örnekler

Seramik Tabakları ve Mozaiklerinden..

Eren Eyüboğlu da beylerbeyinde geçen yıllardan beri seramik çalışma alışkanlığı edinmiştir. Ancak en önemli seramik ürünlerini rahmetli Atilla Galatalı ile gerçekleştirmiştir. Her hafta Atilla Galatalı’nın Mecidiyeköy ‘deki atölyesine inen Eren Eyüboğlu seramik toprağı ile dilediği gibi oynamış Galatalı'nın yardımıyla bunları sırlayıp pişirmiştir. Bu eserlerde Eczacıbaşı sanal müzesinde halka geniş olarak sunulmuştur.

Yaptığı Mozaik Panolar

1953-Etibank-Ankara
1955-Ankara Çocuk Hastanesi
1956-57- 4.Levent Konut Duvarları
1954-55-Hacettepe Hastanesi
1963-65-İstanbul Manifaturacılar Sitesi
1978-Cerrahpaşa Hastanesi
1979-Haydarpaşa Göğüs Hastalıkları Hastanesi

Eşi Bedri Rahmi Eyüpoğlu'nun çalışmaları için tıklayınız.

web sayfası

Esin Afşar

2011-11-16T23:38:00.005+02:00

Güle güle Cumhuriyet kızı

1999 yılında boynundaki ağrılar nedeniyle hastaneye yattığında, bu rahatsızlığın sandığı gibi olmadığını, beklenilenden uzun süreceğini bilmiyordu Esin Afşar. Boyun ağrılarını izleyen menenjit bilincini yitirmesine neden olmuş, 4 ay boyunca hastanede yatmak zorunda kalmıştı. Hastaneden çıktığında çok büyük sıkıntılar çektiğini anlatıyordu. Öteki tarafa gidip geldiğini söyleyerek yaşadığı karabasanı unutmaya çalışıyordu.

Bu kez geri dönmeyi başaramadı.

Milliyet Gazetesi’nde kendisi ile yapılan bir söyleşide, medyada sıklıkla yer almamasını “Dedikodulu bir hikayem yok” (19 Şubat 2002) diyerek yanıtlıyordu. Renkli medyanın ilgisini çekmek için paparazzi programcılarının “Şok şok şok, az sonra” diyerek kullanabilecekleri, tüketebilecekleri uçuk ve ucuz bir yaşamı olmamıştı. Onu televizyonda görmek isteyenlerine yanlış kanalda olduklarını anımsatıyordu. Çok izlenen, eğlence ve dedikoduyu yayıncılık sanan medya ile yolları ayrılmıştı. Birbirlerinden hoşlanmıyorlardı. Oysa arı gibi çalışıyor, konserler veriyor, albümler çıkarıyor, çocuklar için Andersen’in “Kırmızı Pabuçlar”, Rüveyde Sinanoğlu’nun “Gül Prenses”ini oyunlaştırıyordu Esin Afşar. Çocuklara bir de “Pembe Uçurtma” adlı müzik albümü yapmıştı. Nzım Hikmet çalışıyordu. (Aydınlık Gazetesinden..)

Esin Afşar, bir diplomat olan babası Nüzhet H. Sinanoğlu'nun görev yeri nedeniyle İtalya'nın Bari şehrinde doğdu. Nüzhet Sinanoğlu, diplomat kişiliğinin yanı sıra yazardı da. Ayrıca Atatürk'ün isteğiyle İtalya'da faşizmi incelemiş ve Faşizm ve Onun Devler Sistemi kitabını yazmıştı. Esin Afşar'ın annesi Rüveyde Sinanoğlu, gazeteci ve yazardı. Özellikle İtalyan çevirmeleri ve yazdığı Çocuk Masalları ile tanındı. Nüzhet Sinanoğlu'nun ilk eşinden olma üç oğlu vardı. Samim ve Suat Sinanoğlu 35 yaşlarında profesör olmuşlardı. Halen Türkiye'nin en genç profesörler ünvanını taşıyan kişilerdir. Aydın Sinanoğlu ise Avrupa Konseyi'nde Basın Bölümü Başkanı olarak çalıştı. Nüzhet Sinanoğlu'nun ikinci eşi Rüveyde Sinanoğlu'ndan 26 yaşındayken Amerika Yale Üniversitesi'nde profesör olmuş (ki dünyanın en genç profesörü ünvanı onundur), dünyada Türk Einstein'ı olarak ün yapmış, Time dergisine kapak olmuş, dahi Oktay Sinanoğlu doğdu.

Esin doğduktan 3 yıl sonra Nüzhet Sinanoğlu hayata gözlerini yumdu. Esin Afşar Ankara Koleji'nde okurken piyano bölümü sınalarına girdi ve buradan mezun oldu. Madam Hidalgo ve Madam Böhm'den şan dersleri aldı. Piyanist olarak girdiği Devlet Tiyatrorı'nde Muhsin Ertuğrul'un ''Sahnenin çukurunda olacağına üstünde ol'' isteğiyle oyuna başladı. 12 yıl boyunca çeşitli oyunlarda oynadı. Bu dönemde tiyatro oyuncusu Kerim Afşar ile evlendi ve kızı Pınar doğdu.

Fantastiks adlı bir müzikolde oynarken, Erkan Özerman'ın teklifiyle müziğe dönme kararı aldı. Ankara Bulvar Palas'ta hafif müzik tarzında şarkılar söylemeye başladı. Önceleri İngilizce, Fransızca ve İtalyanca şarkılar söylüyordu. Ruhi Su ile çalışmaya başlayınca folk müziğe yöneldi. Dönemin Dışişleri Bakanı İhsan Sabri Çağlayangil onu Diplomatik Sanatçı ünvanıyla Macaristan'a gönderdi. Avukat Cemil Demirsipahi'nin yönettiği Kul Ahmet'in Türküsü Yoh-Yoh ona ün sağladı. Bu türkü Antuan Şoriz'n Disco Plak şirketinden 45'lik plak olarak 1969'da çıktı. O günden sonra Bayan Yok-Yok diye anıldı. Plağın arka yüzünde Aşık Veysel'in Karatoprak'ı bulunuyordu.

1969'da Yunus Emre'den bestelediği Bana Seni Gerek Seni ile Ankara'da Hafif Batı Müziği Düzenleme Ödülünü aldı. Yine 1969 yılında Fransa'da Jacques Brel ile paylaştığı Dario Moreno Ödülü'nü aldı. Fransız televizyonuna çıktı. Monacca Prensesi Grace Kelly tarafından televizyon festivallerine davet edildi. Gilbert Becaud ve Josephine Baker ile konserler verdi. Romanya'da Brşov uluslararası müzik festivaline katıldı. Kritik Ödülü'nü aldı. 1970 yılında Türkiye'de yılın en iyi şarkıcısı seçildi. Aynı yıl Bulgaristan Uluslararası Altın Orfe Müzik Festivali'nde üçüncü oldu. Dışişleri tarafından gönderildiği Napoli'de bir dizi konser yaptı. Sabiha Keyn'nin dizayn ettiği Yok Yok kostümünü katıldığı festivallerde, televizyon programlarında giymeye başladı. Çok sükse yaptı. 1972'de Türk Cumhuriyetleri'ne ve Moskova'ya gitti, programlar yaptı. Tokyo'da, Seul'de Hong Kog'da verdi, televizyona çıktı. Aynı yıl Sofya televizyonu için program yaptı. 1973'te davet üzerine İsrail'e gitti. Kudüs Tiyatrosu'nda konser verdi. İngiltere, İtalya, Belçika ve Tunus'a gitti, konserler verdi. 1974'te Avusturalya'ya gitti. Sidney ve Melbourne'de konserler verdi. 1975'te ikici evliliğini Şener Aral ile yaptı. 1976'da oğlu Aydıncan Aral doğdu. 1975'te İsrail'de düzenlenen Akdeniz Halk Şarkıcıları Festvali'ne katıldı, dördüncü oldu. Antuan Şoriz Disco Plak'tan ayrılmış Diskotür'ü kurmuştu.

Esin Afşar ile birlikte çalışmışlar Sanatçının Kaderi plağını yapmışlardı. ''Alkışlarla alkışlarla açılırdı perdeler, Kahkahayla kahkahayla coşardı seyirciler.'' 1980'de İngilizce'den çevirdiği Kırmızı Pabuçlar, Ankara ve İstanbul Devlet Tiyatorları'nda 4 sene oynadı. 12 Eylül'den sonra 5 yıl TRT'den yasaklandı. 1982 yılında Bilge Erenus'un yazdığı tek kişilik oyun Kelaynaklar'da oynamaya başladı. İki yıl oynadı. 1986'da Dünün ve Bugünün Türk Şiir ve Ezgileri adlı uzun çaları piyasaya çıktı. Aynı yıl Orient Express ile Avrupa Festivali'ne katıldı. Aynı yıl Kültür Bakanlığı'nın desteğiyle kendi besteleri ile Yunus Emre kasedini hazırlamaya başladı. Kaset 1990'da piyasaya çıktı. 1991'de İngilizce'sini hazırlayıp dünya piyasasında yayınladı. 1991'de Kuzey Amerika, Avrupa ve Uzakdoğu'da konserler yaptı. 1993'te Mevlana-Yunus Cd'si yayınlandı. Sofya'da konserler verdi. Aynı yıl Fransa'da Nazım Hikmet'in 30.ölüm yıldönümü nedeniyle onun şiirlerinden bestelenmiş şarkılar söyledi. 1995'te Atatürk şiirlerinden bestelenmiş CD'yi hazırladı. Truva Kültür ve Sanat Ödülleri verilirken Çağdaş Halk Müziği ödülünü aldı. Muhsin Ertuğrul, Aziz Nesin, Abidin Dino, Ayla-Beklan Algan, Adalet Ağaoğlu, Vera Hikmet ile dostluklar sürdürdü Türkiye'nin ünlü simaları ile konserler verdi, tiyatro sahnelerini paylaştı. Birçok derneğe üyedir.

Yurtdışı Konserler ve Etkinlikler

Devrin Dışişleri Bakanı İhsan Sabri Çağlayangil tarafından "Diplomatik Sanatçı" unvanı ile parlamenterlerle birlikte konserler vermek üzere Macaristan'a gönderildi.

1969 yılında Jacques Brel ile birlikte "Dario Moreno" ödülü aldı. Fransız televizyonunda "Tele Dimanche" ve "Midi Magazin" programına çıktı. Aynı yıl Monaco Prensesi Grace Kelly tarafından "10 televizyon festivali" ne davet edildi. Gilbert Becaud ve Josephine Baker ile konser verdi. Romanya Braşov Uluslararası Müzik Festivalinde, "Eleştirmenler Ödülü"nü aldı.

1970 yılında Türkiye'de yılın en iyi şarkıcısı, Bulgaristan'da Uluslararası Altın Orfe Müzik Fesivali'nde de üçüncülük ödüllerini aldı. Dışişleri tarafından gönderildiği İtalya'da (Napoli) konser verdi. 1972'de Japonya'da (Tokyo) bir konser ve TV programı (NHK) yaptı. Aynı yıl Sofya Televizyonu için program yaptı. Bir davet üzerine 1973 yılında İsrail'de Kudüs Tiyatrosu'nda konser verdi. Aynı yıl Türkiye Dışişleri Bakanlığı'nın isteği üzerine İngiltere, İtalya, Belçika, Tunus'da; 1974'de ise Avusturalya'da Sidney ve Melbourne' da konserler verdi. 1975'te İsrail'de "Akdeniz Halk Şarkıları Festivali"ne davet edildi ve Selmi Andak'ın bir bestesiyle dördüncülük ödülünü aldı. 1980'de İstanbul'da Atatürk Kültür Merkezi'nde ve 1981'de yine İstanbul Hodri Meydan Kültür Merkezi'nde birer konser verdi.

1980'de İngilizce'den çevirdiği "Kırmızı Pabuçlar" 4 yıl Ankara ve İstanbul Devlet Tiyatroları'nda ve TV'de oynadı.

1982-83 yıllarında Bilgesu Erenus'un tek kişilik tiyatro oyunu "Kelaynaklar" da oynadı.

1985'te Fransa turnesine çıktı ve 1986'da Paris Şehir Tiyatro'sunda konser verdi. Aynı yıl "Dünün ve Bugünün Türkiyesi'nden Şarkılar ve Şiirler" adlı ilk uzunçaları piyasaya çıktı (Paris'te Horizon plak şirketi tarafından). Fransa'da sürekli konserler vermektedir.

1986'da "Orient Express 1. Avrupa Festivali"ne katıldı (France Culture Radyosu 4 gün yayınladı).14 Kasım 1987'de Turizm Bakanlığı tarafından davet edildiği İsviçre'nin Zürih kentinde bir konser verdi.

1988 Ocak ayında Paris'te Orient Occident Mediterrance Festivali'nde Fransa'dan Guilletto Greco, Yunanistan'dan Iren Papos gibi ünlü sanatçıların katıldığı bir festivalde solo program, ayrıca 6 radyo, 5 TV programı yaptı.

1988'de Lozan'da (İsviçre) "La Faux Nez"de konserler verdi.

1989 Haziran'ında Fransa'nın Moulouse kentinde "Racine" Festivali'ne katıldı (Onbin seyircili, göl üzerinde kurulu sahnesi olan).

1989 Yunus Emre beste çalışmalarını kaset olarak hazırlamaya başladı (Kültür Bakanlığı desteğiyle). Kültür Bakanlığı tarafından hazırlatılan "Yunus Emre" filminin müziği de bu bestelerden biri olan "Bir ben vardır bende benden içeri" dir. Bu kapsamda hazırlanan filmlerden olan "Mevlana" filminde ise sunucuyu oynayıp, "Ne olursan ol yine gel" şiirini besteleyip eşliksiz olarak filmde seslendirdi (Bu film yabancı ülke TV'leri için hazırlatılmıştır).

1990, 18 Mayıs Fransa'da Audincourt'da ırkçılığa karşı düzenlenen festivalde Polonya'lı, İspanyol, İtalyan, Portekiz, Cezayir, Tunus'lu sanatçıların katıldığı festivalde bir konsere davet edildi. Annesinin (Basın Şeref Kartı Sahibi R.S.) ölümü üzerine yaşlılar için bir kampanya başlattı. Boğaziçi Üniversitesi'nde gençleri örgütledi. Yunus Emre kaseti çıktı (kendi bestelerinden oluşan).

Yunus Emre kasetinin Talat Halman çevirisi ile İngilizcesini çıkardı (Kültür Bakanlığı tarafından çıkartılan CD ve kaset) 1991 Yunus Emre yılı dolayısıyla Kültür Bakanlığı tarafından yurtiçi ve yurtdışı (Amerika, Avrupa, Uzakdoğu ) konserleri verdi.

1991 İstanbul Festivali kapsamında AKM'de bir konser verdi.
1992 Mevlana kasetini bitirdi (CD ve kaset-Kültür Bakanlığı)
1993 Mevlana-Yunus CD'si hazırlığı yapılıyor.
1993 Haziran'ında Ankara ile Sofya'nın kardeş kent ilan edilmeleri nedeniyle Ankara Büyük Şehir Belediyesi'nin düzenlediği bir konser verdi (Sofya'da)
1993 Kasım Fransa (Strasbourg ve Moulhause kentinde) Nazım Hikmet'in 30. Ölüm Yıldönümü nedeniyle Nazım'ın şiirlerinden bestelediği bir programla iki konser verdi.
2001 ABD Florida'da bir konser ve radyo programı yaptı.
2002 ABD Atlanta'da Nazım konseri

Yurtiçi Konserleri

1994 için Yapı Kredi Bankası Kültür Hizmetleri kapsamında "Esin Alaturka" isimli eski Türk Müziği şarkılarının yer aldığı çok sesli, kaset ve CD çalışması.
1995 "Atatürk" CD'si Yapı ve Kredi Kültür Hizmetleri kapsamında çıktı. Bunların 2000 tanesi Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği'ne armağan edildi.
1998 - 1999 Caz Yorumuyla Aşık Veysel CD'si çıktı.
2000 Pembe Uçurtma isimli çocuk CD'si çıktı.
2002 CRR Şiir ve Şarkılarla Nazım Hikmet konseri
2003 Şiir ve Şarkılarla Nazım Hikmet konseri
2004 Mistik Esintiler konseri CRR konser salonunda, ressam Günseli Kato'nun doğaçlama çizimleriyle
2004 Ahmet Yasevi CD'si.
2005 Şiir ve Şarkılarla Atatürk konserleri. İstanbul, Ankara, Sakarya, Eskişehir, Sivas vs.
ülke çapında üniversiteler ve dernekler aracılığıyla sürmekte.

Dernek Çalışmaları

1994 Şubat Atatürk Kültür Merkezi'nde Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği'nin organize ettiği iki buçuk saatlik konserinde "Atatürk" şiirinden bestelenmiş iki şarkıyı da yorumladı. 1995 Yapı Kredi Bankası Kültür Hizmetleri kapsamında "Atatürk" CD çalışması yakında piyasaya çıkmak üzere tamamlandı. Birçok dernek çalışmaları da olan Esin Afşar'ın üyesi olduğu derneklerden bazıları şunlardır;

-Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği
-Atatürkçü Düşünce Derneği
-Nazım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı
-Türkiye - Yunanistan Dostluk Derneği
-Sokaktaki Çocukları ve Gençleri Koruma Derneği
-Sigarayla Savaşanlar Derneği

Albümleri

2010 / Esin Afşar - Odeon Yılları
2010 / "Büyük Türk Şairi, Dünya Şairi : Nazım Hikmet"
2006 / Söz: Çiğdem Talu (Kolektif)
2002 / Yunus Emre & Mevlana Şarkıları
2000 / Nazım Hikmet Şarkıları
1999 / Caz Yorumlarıyla Aşık Veysel
1998 / Pembe Uçurtma
1998 / Özlem
1997/ Atatürk
1995 / Esin Alaturka
1991 / Yunus Emre
1987 / Ruhi Su'ya Türkü
1986 / Dün ve Bugünün Türk Şiir ve Ezgileri

45'likler

1976-Zühtü / Kaz
1976-Hacer Hanım / Ben Olayım
1975-Sanatçının Kaderi / O Pencere
1975-Canı Sıkılan Adam / Yiğidin Öyküsü
1974-Sandığımı Açamadım / Güneşe Giden Gemi
1974-Dert Şarkısı / Niye Çattın Kaşlarını
1971-Gel Dosta Gidelim / Sorma
1971-Sivastopol / Küçük Kuşum
1971-Diley Diley Yar / Yaprağı
1971-Yağan Yağmur / Çatladı Dudaklarım Öpülmeyi Öpülmeyi
1970-Kara Toprak / Yunus (Bana Seni gerek Seni)
1970-Yoh Yoh / Bebek (Bir Masal Türküsü)
1970-Allam Allam Seni Yar / Drama Köprüsü
1970-Halalay Çocuk / Güzelliğin On Para Etmez
1970-Gurbet Yorganı / Elif
1970-Niksarın Fidanları / Aliyi Gördüm Aliyi
1970-Allam Allam Seni Yar / Yoh Yoh

Diğer Çalışmaları

Kitap ve Çeviriler

-Yaşamımdan Esintiler-Türkiye İş Bankası Yayınları
-Anılar Yanıltır mı?-Arion Yayınevi
-Sefername II-Beril Yayınları
-Gezi Anıları - Derleme
-Kırmızı Pabuçlar-Fok Yayınları / İstanbul 2001
-Gül Prenses-Fok Yayınları / İstanbul 2001

Sinema Çalışmaları

-Neredesin Firuze

Tür: Komedi
Yönetmen: EZOP (Ezel Akay)
Senaryo: Remzi Jöntürk
Süre: 126 dakika - Dil: Türkçe - Yapım Yılı: 2003
Müzik : Sunay Özgür / Ender AKAY
Görüntü Yönetmeni: Levent Kazak, Hayk Kirakosyan R.G.C.
Oyuncular: Haluk Bilginer, Özcan Deniz, Demet Akbağ, Cem Özer, Ruhi Sarı, Ragıp Savaş, Şebnem Dönmez, Uğur Uludağ, Janset, Güner Özkul, Ahu Türkpençe, Kemal Gökhan Gürses, Rıza Sönmez, Zeynep Eronat, Ata Demirer, Erol Büyükburç, Derviş Zaim, Esin Afşar, Fatih Ürek, Hamdi Alkan

Tiyatro Çalışmaları

Muhsin Ertuğrul'un genel müdürü olduğu Devlet Tiyatrolarında 12 yıl oynadı. Bu oyunlardan birkaçı:

-Aşk Acısı / Kerim Afşar'la
-Dünkü Çocuk
-Tahta Çanaklar /Yıldırım Önal Muazzez Kurdoğlu
-Dışarıdakiler / Kerim Afşar'la
-Poker Partisi / Kartal Tibet'le (Meydan Sahnesinde konuk sanatçı olarak)

Bunların dışında Fantastiks isimli müzikalde ve 1981yılında da, Bilgesu Erenus'un tek kişilik müzikli oyunu Kelaynaklar' da oynadı. Oyunun yönetmeni bir süre önce yitirdiğimiz Mehmet Akan idi.

TV Çalışmaları

ETV için "Onlar Hep Genç" isimli TV programını hem hazırladı hem de sunuculuğunu yaptı. 10 bölüm olarak hazırlanan programın içeriği, insanlar biyolojik olarak yaşlansalar da manevi olarak yaşlanmamak ellerindedir mesajı üzerine kuruluydu. Semiha Berksoy, Necdet Mahfi Ayral, Türkiye'nin ilk tarih öğretmeni, ilk kütüphanecisi gibi, en gençleri 80 yaşlarında ve hala faal olan kişilerle söyleşileri içeren, ayrıca müzik ile de renklendirilen keyifli programlar oldu her biri.

Mektuplar

Onunla yapılan bir röportajdan.. (Hülya Ünlü Mavigözlü )

Çocuklarıma Ödüllerimi Ve Onurumu Bırakıyorum

-Çocuklarınıza ne bırakıyorsunuz bunca yaşanmışlıktan sonra?

Ödüllerimi ve onurumu bırakıyorum çocuklarıma. Başka bir şey bırakamıyorum maalesef. Kerim Avşar da aynı şeyi kızına demiş. Benim ilk eşimdir o. O da öyle demiş ‘Evladım benim sana onurumdan başka bırakabileceğim bir şeyim yok!”

Hayatın Sırrı Küçük Mutluluklarda Gizli

-Dolu dolu 75 yılı geride bırakıyorsunuz, yaşamın bir sırrı var mı, onu çözdüğünüze inanıyor musunuz?

Neye göre mutluluk sorusu önemli… Hanlar, yatlar, katlar ve parayla mı gelir mutluluk? Bana göre değil. Ben bir karikatür gördüm yıllar önce Tan Oral’ın yaptığı. Onu hiç unutamadım. Bir at gidiyor otları yiye yiye yiye yiye gidiyor. Önde bir sarı çiçek çıkmış papatya onu atlıyor ondan sonra yemeye devam ediyor. Beni çok etkiledi hatta Tan Oral’ı tanımazdım, telefon açtım tebrik ettim, sonra dost olduk. Yani mutluluk bunları görebilmek. Ben bunu bir başkasına gösterdim mesela,

“Eeee gördüm ne var Allah Allah” dedi.

-Gündelik küçük mutlulukları görebilmek mi önemli?

Elbette bu çok önemli. Mutluluk insanın kendi içindedir başka yerde aramanın alemi yok. yatla katla parayla olmuyor bu. Dediğim gibi ufak şeylerden tad alabilmek zevk alabilmek bir mutluluktur. Ben mesela şimdi en çok torunlarımla birlikteyken büyük bir mutluluk duyuyorum.

-Benim en büyük zaferim dediğiniz şey nedir?

Ben hemen hemen hiçbir sanatçıya nasip olmayacak bir sanat yaşamına sahip oldum. Bu çok doyurucu bir şey. Gerçekten dolu dolu bir sanat yaşamım oldu ama doydun mu diyeceksin hayır. Benim şimdi ciddi rahatsızlığım da var ama beni hayatta tutan beni iyi edecek olan gene de konserlerim, bir takım etkinliklerdir.

-Peki yeniden başlasanız hayata yine sanatçı mı olmak isterdiniz?

Gene bu meslekte, gene bu aynı hayatı sürdürmek isterdim. Yine müzisyen olmak isterdim.

-Bundan sonraki hayalleriniz neler? Herkesin bir emeklilik hayali vardır ya…Ben sahnede ölmek isterim ölene dek sahnede olmak isterim.

Dahiler ve Aşkları-Özcan Erdoğan

2011-10-07T00:03:00.000+02:00

İkaros Yayınları-2008, 624 sayfa

Özcan Erdoğan, 1974 yılında Tunceli’de doğdu. 2003-2005 yılları arasında çıkan İmlasız dergisinin yazın kadrosunda yer aldı. Günümüz edebiyat dergilerinin internetteki önemli paylaşım alanlarından biri olan Şiir Penceresi edebiyat sitesinin editörlüğünü ve yine kendisinin kurmuş olduğu İkaros Yayınları’nın genel yayın yönetmenliğini sürdürüyor.. Şiir, şiir üzerine düzyazı ve söyleşileri Altamira, Haliç Edebiyat, Yaba Edebiyat, Budala, Kavram Karmaşa, Üç Nokta, Gösteri, Varlık, Edebiyat ve Eleştiri, Bahçe, Başka, Öteki-siz, Düşlük, Kül, Heves, E, Yom Sanat, Cumhuriyet Kitap, İmlasız, Bireylikler gibi dergilerde yayımlandı.

Önsöz

"Erkekle kadının aşkı olsun, genel anlamda insanların insanlara aşkı olsun, ruhsal özgürlükten koptuğu sürece, ölümsüzlük ve sonsuzluk fikrinden uzaklaştığı sürece inançsız bir aşk olarak kalacaktır. Gerçek aşk, sonsuzluğun kanıtlanmasıdır." (Nikolay Berdyaev)

"İnsanın çılgınlığı nefret, zulüm, barbarlık ve körleşme kaynağıdır. Ama duygusallığın intizamsızlığı ve düş gücünün taşkınlıkları olmasaydı, imkânsız olanı istemenin çılgınlığı olmasaydı; atılım, yaratıcılık, icat, aşk ve şiir de olmazdı." diyor Edgar Morin. Evet, birçok sanatsal yaratının ortaya çıkarılmasında, buluş ve keşfe gidilen süreçte sanat, edebiyat, bilim ve düşün insanının o bilinmezliğe olan merak ve açlığının yattığını söyleyebiliriz. Tıpkı aşkta olduğu gibi işleyen bir süreç, sancılar ve sonunda biricik bir doğum. Ancak Aragon'un da dediği gibi "Aşk, bize güç veren tek özgürlük yitimidir" de. Sıkılmış bir bağdır, çözmeye kalktıkça kördüğüm olan. Her ne kadar şiirde olduğu gibi aşkta da ortak bir tanım üzerinde buluşmak pek mümkün olmasa da, aşağı yukarı böyle bir tanıma yaşanan olumlu ve olumsuz örneklerle bir şekilde yaklaşmaya, en azından etrafında dolaşmaya çalışmak mümkün. Bu kitapta aşka dair belki de en anlamlı söz ve yapıtların altında imzası bulunan çoğu dâhinin, aşkın öznesi olduğunda yaptıkları/yapmaya çalıştıkları o aşk tanımlarının neresinde durduklarını, aşk denen o sayrılığı ne kadar sağalttıklarını da görmüş olacağız.

Dâhiler ve Aşkları; sanat, edebiyat, bilim ve düşün tarihinin önde gelen dâhilerinin yaşadığı aşkları, eserleri paralelinde ortaya koyan, ansiklopedik ölçekte bir biyografi kitabı. Gerek ülkemizde, gerekse dünyada -toplam olarak- bu kapsamda oluşturulmuş nadir eserlerden biri olma özelliği de taşıyan bu önemli kitap; içinde yer alan dâhilere, yaptıkları çalışmalar ve ilgi alanları açısından, oldukça yakın değerli yazar ve şairlerimizin yoğun çabalarıyla ortaya çıktı.

Bu kitabın hazırlanmaya başlandığı 2007 yılından bu yana, bu bir yıllık sürece baktığımızda; çalışmamıza daha yeni başlarken en önemli sorun olan, hangi yazarın hangi dâhiyi kaleme alacağı konusunda birçok tereddüt yaşamıştık. Hatta çalışmamıza gösterdiğimiz titizlik ve ulaşmak istediğimiz nitelik açısından bazı yazar arkadaşlarımızla da yollarımızı ayırmak zorunda kalmıştık. Çalışmaya dahil olan yazarlarımızdan kimileri kaleme aldıkları isimlerin eserlerini çevirmiş, kimileri üzerine tezler vermiş, araştırma ve incelemeler yapmış, başlı başına önemli eserler ortaya koymuş, kimileri de bu dâhilere âşık derecesinde tutkunlardı. Çalışmamızın sonuna gelindiğinde daha işin başında yapılan bu görev dağılımının ne kadar isabetli olduğu siz değerli okurların gözünden kaçmayacaktır.

Çalışmamız süresince Türkçeye çevrilmiş mevcut biyografi kitaplarının tamamına yakını taranmıştı. Bunun yanı sıra yeterli ölçüde görmediğimiz veya eksik gördüğümüz bazı bilgi ve belgeler nedeniyle yurtdışından kaynak arayışlarımız da oldu. Bu kaynakların neredeyse tamamını tedarik ederek ilgili yazarlarımıza ulaştırdık. Bu araştırmalarımız sırasında benzeri bir toplama sahip böyle bir kitabın olmadığını da fark etmiş olduk. Daha önce böyle bir kitabın yayımlanmamış olması; her ne kadar bu yoğun çalışmamızda bizlere daha çok işin düşmesine neden olduysa da, aslında gerek yenilik ve özgünlük açısından gerekse böyle değerli bir eserin ortaya çıkmasında göstermiş olduğumuz gayret açısından, bizler için önemli bir etken oldu diyebiliriz. Dâhiler ve Aşkları, okurların olduğu kadar, pek çok yazar, akademisyen ve araştırmacı için de -kendi alanında tartışılmaz bir yetkinliğe kavuşmuş bu dâhilerin yapıtları üzerinde yapacakları araştırma ve incelemeler açısından- vazgeçilmez bir başvuru kaynağı olacaktır. Bu vesileyle kütüphanelerde mutlak suretle bulundurulması gereken bir kitaptır da.

Öte yandan kişi başına düşen kitap sayısının ve kitap okuma oranlarının çoğu Afrika ülkesinden bile geride olduğu ülkemizde; sanatı, edebiyatı, bilimi ve felsefeyi insanlarla buluşturabilmenin bir yolunun da, bu alanlarda yapıtlar vermiş dâhilerin yaşamlarına tanıklık etmek, insanlığın ortak paydası olan aşkın o derinliklerine birlikte yolculuk ederek, bir şekilde insanı/insanımızı o dünyaya yaklaştırabilmektir. Eminiz ki, insanları bu dâhileri tanımaya davet etmek, bu renkli, kimi uçuk kaçık kişilikleri biraz daha anlamanın yolunu açacak ve ilerleyen süreçte, bunları biraz daha sevmelerine neden olacaktır, diye düşünüyoruz.

Dahiler ve Aşkları aynı zamanda Aragon'un ‘Mutlu aşk yoktur' dizesini, kitabımızın diğer bir adı olacak kadar doğrulayan bir kitap oldu. Bu kitabın sayfaları arasında gerek yaşamları, gerekse yaşadıkları aşkları açısından mutlu olan özne/dâhileri görmek ne yazık ki pek mümkün olmadı. Daha ilk düzeltmelerin yapıldığı aşamada gözyaşlarımız sayfaların arasında birer ayraç gibi kaldı. Evet, Dahiler ve Aşkları tam bir trajediler kitabı da oldu, diyebiliriz.

Bu kitabın sayfaları arasında; "Aşksız olma ki ölü olmayasın. Aşkla öl ki diri kalasın." diyerek bize rehber olan Mevlâna'yı bulacaksınız. Oscar Wilde'ın mahkemedeki savunması vardır, aynı zamanda birer tutanak sayılabilecek bu sayfalarda: "Bu sevgi, sadece bu yüzyılda yanlış anlaşılmıştır. O denli yanlış anlaşılmıştır ki, 'adının geçmesine cüret edilemeyen aşk' olarak tanımlanabilmiştir". Kafka'nın iletmeye çalıştığı bir nottur kimi yerde; "Onunla benim hakkımda konuşacak olursan bir ölüden bahseder gibi an beni." dediği. "Onu o kadar uzun süre seveceğim ki, sonunda o da beni sevecek." diyen Van Gogh'un biçareliğini,.. "Ah Leonardo, boş bir aşk uğruna böyle içini karartmak neden? Beni küçümseme, zavallı değilim. Büyük arzuları olandır zavallı." diyerek kendi kendine söylenen Leonardo'yu,.. "Ah, ah! Ancak aşk yumuşatabilir hayatımdaki acıları! Ey tanrım! Sevgisi gücüme güç katacak kadını gönder bana artık!" diye yakaran Beethoven'i,.. "Aşkta sevilmeyen kişi olmasına rağmen seven birisi olarak yaşadığı dünyada çekilen acıların nasıl taşınabilineceğini gösteren" Dante'yi,.. Hayatı boyunca doğru dürüst bir birliktelik yaşayamayan Nietzsche'ye "Kadınına giderken kırbacını yanına almayı unutma!" dedirten nedenleri,.. Salvador Dali'nin aşkı Gala'yla ortaya çıkan dehasını bulacaksınız, sanatı için aşkı ve kadınları asla vazgeçilmez olarak görmeyen Picasso'yu da elbette ve de diğerlerini... Evet, toplam kırk dört ismin daha çok da trajik olan aşklarını bulacaksınız bu kitapta.

Bu arada ‘dâhi' derken bunun özellikle bu kitap bağlamında kategorik bir anlam ifade etmediğini de hemen hatırlatalım. Kim ‘dâhi' kim değil, bu tartışılır elbette, ancak sanat, edebiyat, bilim ve düşün tarihini bir şekilde etkilemiş, belli bir yetkinliğe ulaşmış belli başlı isimlere olabildiğince yer verildi bu çalışmada. Olabildiğince de geniş tutuldu bu liste. Daha çok kabul görmüşlükler üzerinden, hatta bir iki isim için popüler belirlenimlerin de etkili olduğunu söyleyebiliriz. Bunun farkındayız. Ama sonuçta hiç beklenmedik bir isim yok bu kitapta. Aslında dâhi olarak kabul görebilecek bazı isimlerin burada olmadığı da fark edilecektir. Bunlardan kimisi aşk, sevgi vb. ilişki ve birlikteliği hiç yaşamamıştı (sanıyoruz), kimine ait bilgilere de ulaşamadık; gizli kalmıştı bir yerlerde, ya da tarihin tozu dumanı içinde kaybolmuştu. Benzer bir durum kitaba alınan birkaç isim için de kısmen de olsa söz konusuydu. Örneğin; Sappho, Dante, Shakespeare ve Leonardo da Vinci gibi isimlerle ilgili, eldeki veriler biyografik bir yazın tarzına tam olarak uygun değildi. Ancak bunları kaleme alan değerli yazarlarımız sayesinde, bu dâhilerin eserleri üzerinden edebi bir lezzetle oluşturulan kurgusal metinlerin, kitabımızın bütünlüğünü bozmadan, aynı zamanda kitaptaki en önemli yazıların arasında yer aldığı gözlerden kaçmayacaktır.

Bugün bizim için önemli olan; dünyayı kasıp kavuran her türlü savaşın nesnesi durumuna düşürülen ve üzeri kapanan insanın aşktan umudunu kesmemesini ona hatırlatmaktır. Hâlâ yaşanması mümkün olabilecek aşklara öyle çok da uzak olunmadığını göstererek, bir dâhi'den tutun da kapı komşumuza varıncaya dek her insanın yaşadığı/yaşayabileceği aşkla/aşklarla olan akrabalığımızın altını çizmek, insanın insana olan o insanca yolunu açmaktır. Çünkü o henüz atılmamış adımlara olan inançtır aşk.

Kitapta yer alan yazarlar ve kaleme aldıkları dâhiler

Kitapta sanat, edebiyat, bilim ve düşünce dünyasını bir şekilde etkilemiş 43 isme yer veriliyor. Bu isimlerin aşkla olan macerasını, 33 yazar/şair anlatıyor. Dâhilikle delilik arasındaki incecik çizgide gidip gelmiş bu isimlerin ortak yanı, aşkın peşinde bir trajediye sürüklenmiş olmaları. Görüyoruz ki, sırrı hâlâ çözülemeyen aşk, başı bulutlara değen 'dâhi'lere bile diz çöktürüyor. Ve onların yenilgisi hayli trajik oluyor.

01-Louis Aragon-Elsa Triolet / Bahadır Gülmez

Fransız şair, yazar ve editör, Louis Aragon (1897-1982), Rus şair Vladimir Mayakovsky'nin resmi nikahsız eşi Rus yazar Elsa Triolet'e aşık oldu ve 1939 yılında evlendiler. 1940'lı yıllarda Elsa, ünlü yazarın ilham kaynağı oldu.

Tanışmalarından hemen sonra birlikte yaşamaya başlarlar. Büyük bir bunalım içinde olan Aragon'un yaşamı farklılaşmaya başlamıştır: "Deniz kıyısındaki bir çakıl taşı gibi buldum beni, hani eğilip alınır ya yerden/ Kayıp bir eşya gibi kullanma yönergesi bilinmeyen/ Senin karşına çıktım işe yaramaz bir söz gibi gecenin karanlığında". Çiftin ilk yılları zorluk içinde geçer. Üç yıl boyunca Elsa'nın kendi elleriyle yaptığı ve Aragon'un da pazarlamacı olarak elinde valizle Paris'in antikacılar sokağında sattığı kolyelerin geliriyle geçinirler. Sonra militanlık dönemi başlar. Moskova'da "komünist dünya" ya tanık olurlar. Aşk ve Ütopya egemendir artık ikilinin dünyasında. On yıl önce aşkın suratına tüküren şair, "Modern zamanların kadını doğdu ve ben onu türkülüyorum. Bundan böyle de onu türküleyeceğim" diyecektir ve bu türkü Elsa olacaktır. Ustalık döneminde yazdığı bütün uzun soluklu şiirlerin hepsi Elsa'ya adanmıştır: "Sana büyük bir sır söyleyeceğim Zaman sensin"...

Elsa'nın "yapıtlarımın içinde en öz geçmişsel olanı" dediği Beyaz At'taki şu satırları unutmak olanaksızdır:

"İyi ve şefkatli biriydim ben, ama herkes beni kendisi için seviyordu, hiç kimse hiçbir zaman acımadı bana, hakkımda bir şeyler öğrenmek istemedi. Ne annem, ne kız kardeşim ne kocam, ne de köpeğim"..

02-Charles Pierre Baudelaire-Jeanne Duval / Bâki Ayhan T.

Fransız şair, Charles Pierre Baudelaire (1821-1867)

“Edebiyatçılara ancak iki tür kadın önerebilirim: Yosmalar ya da aptal kadınlar..”

Henüz 6 yaşında babasını kaybetmiş olması onda annesine karşı aşırı bir bağlılığa yol açmıştır. Genç ve dul anne ise kocasının ölümünün üzerinden çok kısa bir süre geçmişken bir başkasıyla evlenir. Annesine tutkun olan ve daha 6-7 yaşlarında birbiri ardınca travmalar yaşayan Baudelaire'inin tepkisi şudur: "Benim gibi bir oğlu olan kadın bir daha evlenmemeliydi." Bundan böyle Baudelaire'in gözünde kadınlar hep "yanlış yapan, yalnız bırakan, ne zaman terk edip gideceği bilinmeyen" mahluklardır. Bir tür hayatının Kötülük Çiçekleri..

Paris'in sevilen salonlarından birini sahibi olan Madama Sabatier'in mermer güzelliğine kendini kaptırıp onu elde etmek için uzun uğraşlar veren Baudelaire isteğine kavuştuktan sonra Sabatier'e bir mektup bırakır: "Sevgili güzelim, kadınlar hakkında önyargılarım hiç de hoş değil. Kısacası inanmam onlara. Güzel bir ruh taşıyorsunuz ama ne de olsa bir kadın ruhu bu. Sen bir kaç gün öncesine kadar güzel, kirletilmez, esenlik veren bir tanrıçaydın, ama şimdi artık yalnızca bir kadın oldun"..

Baudelaire, entelektüel , sanatçı kadınları evinde ve yatağında istemiyordu. Çünkü onlar ne sevişmesini ne de çorba yapmasını bilirler, güzellikleri mermer güzelliğidir, soğuktur. Onlarla yalnızca platonik aşk yaşanır. Hayatının kadınıyla ise( Siyah Venüs) 21 yaşındayken tanışır. Dominikli melez Jeanne Duval. Hayatının kalan bölümünde, küçük ayrılıkları saymazsak, 25 yıl boyunca her zaman var olacaktır, hem kadını hem ilham perisi. Bu melez ilham perisi kimi zaman anne, kimi zaman fahişe, kimi zamansa bir melektir şair için.

"Yatmak, bir başkasına girmeye çalışmaktır, sanatçı ise hiç çıkmaz kendi içinden"...

03-Ludwig van Beethoven-Antonie Brentano / Halim Şafak

Alman klasik müzik bestecisi Ludwig van Beethoven (1770-1827)

Alkole karşı olan zaafıyla bilinen Beethoven’in babası Johann'da saray müzisyeniydi. İlk piyano derslerini henüz dört yaşındayken babasından aldı. Katı bir insan olan babası çocuğunu çok zorluyor, dahası çalışmalar sırasında şiddet bile uyguluyordu. Daha dört-beş yaşında olan, parmakları piyanoya yetişemeyen çocuk bazen bu çalışmalar sırasında gözyaşı döküyordu.

Annesinin ölümünden sonra Beethoven Viyana’ya geri dönüp, yaşamının sonuna dek orada yaşamıştır. 1794’e dek Viyana aristokrasisi içindeki müzik aşıklarına saraylar ile özel toplantılarda çaldı. 1795 yılına kadar halka açılmamıştı. Başlangıçta bir besteci olarak değil, bir piyanist, bir öğretmen olarak adını duyurarak, kısa zamanda üne kavuştu. 1798 yılında Beethoven işitme problemleri yaşamaya başladı. Bu tarihten başlayarak 21 yıl boyunca hiç kimseyle iletişim kurmadı. Ancak 1819 yılına gelindiğinde yazarak insanlarla diyalog kurmaya başladı. 21 yıl boyunca çekilen yalnızlık çok derin acılar yaşamasına neden oldu. Beethoven bütün senfonilerini işitme problemi yaşamaya başladıktan sonra bestelemesi de dikkate değer bir olaydır.

Beethoven ömrü boyunca birkaç kadını sevmesine rağmen hiç evlenmemiştir. Bunlar içinde evlenmeye en çok yaklaştığı, en çok sevdiği Ölümsüz Aşkı’dır. Kim olduğu kesin olarak bilinmemekle birlikte, bu kadının, Frankfurtlu bir tüccarın karısı olan Antonie Brentano olduğu sanılmaktadır. Sevdiği kişiye kendini bütünüyle veren Beethoven, Diabelli Varyasyonları’nı ölümsüz aşkı’na adamıştır.

"Ah, ah! Ancak aşk yumuşatabilir hayatımdaki acıları! Ey tanrım! Sevgisi gücüme güç katacak kadını gönder bana artık!"

O kadın hiç gönderilmedi. Beethoven için genç yaşta hayattan uzaklaşıp yalnızlık ve uğultulu bir sessizlik çinde yaşamak yeterince sarsıcı bir durumdur. İntihar etmesini engelleyen tek şey sanat aşkıdır. "Ölüm, sanat yeteneğim kendini tam göstermeden önce gelmesin" diyecek kadar sanatına bağlıdır.

Beethoven, bütün bunları yaşarken saldırganlığından hiçbir şey kaybetmemiş, dünyaya bakışına paralel olarak halkçı tavrından ödün vermemiştir. Konserlerinden birinde olduğu gibi sanata saygı duymayanlara "Ben böyle domuzlara piyano çalmam" deyip salonu terk edecek kadar radikal bir tutuma sahiptir. Yine Başkonsül Napoleon Bonaparte için yaptığı besteyi, Boneparte'in bayağı, aşağılık ve insan hakları düşmanı biri olduğunu anladığı anda adını 'Sinfonia Eroica' olarak değiştirecek kadar devrimcidir. Anlamsız bulduğu şeyler karşısında da benzer bir tutarlılığa sahiptir. Saçlarından bir tutam kesip vermesini isteyen kadın hayranına bir keçinin sakalından kestiği bir tutam kılı vermesi müthiş bir ironidir.

Beethoven'in aşkları ardında yüzyıllardır insanların kulaklarında uğuldayıp duran melodiler bıraktı. Onun, doğanın ve insanların içinden çekip çıkardığı tınılar soluğu hiç kesilmeyecek birinin ıslığıdır. İnsan Beethoven'in aşklarının geride bıraktığı yalnızlığa hala borçludur. İnsan ömrü bu borcu ödemeye yetebilir mi bundan kuşkuluyuz.

04-Yahya Kemal Beyatlı-Celile Hikmet / Şeref Bilsel

Türk Şairi Yahya Kemal Beyatlı (1884-1958)

"Aldanmak; o biraz ten biraz saçtır.."

Yahya Kemal'in başından birçok aşk macerası geçmiştir. Bunların içinde, kendisine en çok tesir eden ve evliliğin kıyısından döndüğü kadın Nazım Hikmet'in annesi Celile Hanım'dır. Yahya Kemal, o sıralar Heybeliada'daki Bahriye Mektebi'nde ders veren ünlü bir şairdi. Öğrencilerinin arasında Nazım Hikmet'le Necip Fazıl, Fahri Korutürk vardır. Celile Hanım ise çok başarılı natürmortlar yapan, piyano çalan ve Fransızcayı anadili gibi konuşan genç ve güzel bir kadındır. Hafta sonları Nazım Hikmet annesinin yanına gelir, Yahya Kemal Nazım'a-okul dışında- Türkçe ve şiir sanatı üzerine dersler vermeye başlar. Bu derslerden arta kalan zamanlarda Yahya Kemal ile Celile Hanım uzunca sohbet ederlerdi. Sohbetlerin önemli bir kısmı sanat-edebiyat üzerinedir.

Bu arada Bahriye Nazırı Cemal Paşa'nın Celile Hanım uğruna intihara kalkıştığı dedikodusunun yayıldığı dönemlerdir. Yahya Kemal'in ortalıkta görünmeyişi hatta derslere gelmemesi bu söylentileri daha da körükler. Bütün bu dedikoduların farkında olan Nazım bir rivayete göre Yahya Kemal'in ince siyah pardösüsünün cebine dürülü bir kağıt bırakır. Kağıtta "Hocam olarak girdiğiniz bu eve babam olarak giremezsiniz" yazmaktadır. Bu not Yahya Kemal'i çok üzer, oysa son görüşmelerinde üstü kapalı da olsa Celile Hanım'a evlenme düşüncesini açmıştır.

Sonra kendini çeker uzaklaşır, Celile Hanım bu uzaklaşmayı anlayamaz ve nedenini öğrenmeye çalışır ve aradan geçen bir zamandan sonra tekrar Celile Hanımı görmeye gelir ve konuşurlar hatta nikah tarihlerini kararlaştırmaya kalkarlar, ama beklenmedik bir gelişme her ikisini de hayretler içinde bırakır, Nazım hastalandığı için okuldan eve döner ve onları baş başa bulur, birden Yahya Kemal'in üzerine yürür, onu ölümle tehdit eder. Yahya Kemal dışarıda beklettiği arabaya kendini zor atar..

Yahya Kemal öldükten sonra, evraklarının arasında, içinde kurumuş iki yaprak bulunan bir zarf çıkar. Zarfın üzerine şöyle yazmıştır: "Bu zarfın içindeki hatıra, 19 Ağustos 1930'da Sirkeci garında gece saat 10'da veda ettiğim aziz bir kadının göğsündeki çiçektendir. Koparıp verdiği bu iki yaprağı daima hıfzedeceğim.."

Yahya Kemal, ne yayımladığı şiirlerini kitaplaştırdı, ne de aşklarını evlilikle sonlandırdı. Şiirlerinin ve evinin "kapı"sı olmadı.

05-Bertolt Brecht-Helene Weigel / Eren Aysan

Alman şair, oyun yazarı, tiyatro yönetmeni Bertolt Brecht (1898-1956)

Helene Weigel/ Margarete Steffin /Elisabeth Hauptmann / Ruth Berlau

"İnsanların kendini tanrı gibi hissettikleri an ondan korkmaya başlayın.."

'Ben sana aşığım' dediğim andan itibaren ötekini benim üzerimde iktidar ediyorum, çünkü iktidar emretmek, istemek ve rica etmek parametreleri üzerine kuruludur. Hatta rica etmeyi yalvarmaya kadar götürebiliriz.’ Egemenlik ilişkisi demek, iktidarın kalıcılaşması, kurumsallaşması demek.

1941 baharı. Ayakkabı değiştirir gibi ülke ülke gezen Bert..Peşinde onunla beraber olmaktan başka şansı olmayan üç kadın.. Bir kere bütün çalışma arkadaşları onunla en az bir kez yatmıştır. Hani bunlar da en çok bilinenleri. Sürgün yıllarında Elisabeth başının çaresine bakacaktır ama Helene ve diğer iki kadının Brecht'in kolunun altına sığınmaktan başka şansı kalmamıştır. Biyografi yazarı Klasus Wölker şöyle yazacaktır: " Brecht'in bir kaç yıl boyunca kesintisiz olarak birlikte yaşadığı bu üç kadınla ilişkisi güzel bir sevecenlik ve karşılıklı tatminle doluydu. Bu kadınların herbiri kendisini bulabildiği, sevgiyle kucaklarken bile dost kalabildiği birer hayat arkadaşıydı.."

Elias Canetti ise şu yorumu yapmış Brecht için: "Brecht arabasına gösterdiği şefkati başka hiç kimseye göstermez."

Brecht ile ilgili güzel bir tanıtım sayfası..

06-Charles Bukowski-Linda Lee / Zate Zatturi

Amerikalı şair, romancı ve ressam ( 1920-1994)

Bukowski ailesi milliyetçi ideoloji ile donanmış ve yoksulluğu kabullenmemiş bir aile idi. Oysa ekonomik zorluk aile için geçici bir durum da değildi. Uzun yıllar yoksulluktan kurtulamayacaklardı. Babası sürekli annesini döverdi. Aile şiddetine sürekli tanık olan Bukowski 'sürekli yalnızlık'ı daha ilkokul yıllarında tercih eder. Okulda oyun oynayan arkadaşlarını aptal bulur.

Bukowski'nin ergenlikte geçirdiği hastalık sonucunda cildi bozulmuştur ve uzun yıllar kadınlara yaklaşamayacaktır. Kendisinin aktif olduğu ilişkilere de giremeyecektir. İleriki yıllarda yaşayacağı duygusal ilişkilerde her zaman çekimser, tutuk kalmasında geçirdiği hastalığın yaratmış olduğu kompleks belirleyicidir.

'Çıbanların biri kaybolurken diğeri çıkıyordu, sık sık aynanın karşısına gelerek bir insanın ne kadar çirkinleşebileceğine bakıyordum.'

Jane, Bukowski'nin yaşamında önemli bir yer tutar. Yirmi üç yaşında tanıştığı ve ilk kez cinsel deneyimini yaşadığı kadın olan Jane ile Bukowski on yıl boyunca duygusal beraberlik yaşar. Bu sıralarda Avrupa'da öne çıkan avangard edebi anlayışlar ilgisini çekmez, daha çok Beat kuşağına karşı konumunu belirlemeye çalışır, gene de etkilendiği yazarları anarak onlara duyduğu vefa borcunu belirtmeyi de ihmal etmez:

'Fante bana duygu dolu cümleyi verdi; Hemingway yalvaran cümleyi; Thurber zihnin elinde olmadan yaptıklarına gülmeyi bilen cümleyi; Soroyan kendisini seven cümleyi; Celine sayfayı bıçak gibi kesen cümleyi; Sherwood Anderson cümlenin ötesindeki cümleyi. Hepsinden bir şeyler ödünç aldığımı sanıyor ve bunu itiraf etmekten utanmıyorum.'

Bukowski 60'lı yılların sonunda Frances Smith ve kızı Marina'ı terkeder. Kızının annesi Smith bir hippidir. Postane romanında Smith'i Fay karakteriyle yer vermiştir. Kendini iyice yazıya verir. Fransız yazar Philippe Dijan, Bukowski'nin cinsellik ve kadınlar üzerine yazdıklarıyla ilgili şunları söyler:
'Seks sahneleri bir yazar için ateşten gömlektir. Birinin gerçek bir sanatçı olup olmadığı bu sahnelerde ortaya çıkar. Bir yazar kendini burada ele verir. Bazıları aşırı kaçar bazıları yetersiz kalır. Miller'da seksle ilgili herşey tamamen doğal, hayatın bir parçasıdır ve bu takdire değer. Bukowski'de durum daha farklı. Onu sevimli yapan inanılmaz bir mütevaziliği var. Vahşi görünüyor. En kaba kelimeleri kullandı ve açıksözlü oldu, ama seksi özellikle bir trajedi olarak ele aldı, çünkü bu türden bir sahne yazarken ilgilendiği seks değildi. Onun yerine bir erkekle bir kadın arasındaki ilişkinin duygusal düzeyinde neler keşfedeceğiydi. Bukowski'yi kadınlara muazzam saygısı olan ve sıklıkla çizilen portresinin tam tersi biri olarak görüyorum.'

Bu görüşü 1970 yılında evlendiği ve 'Kadınlar' romanında Sara ismiyle yer verdiği son karısı Linda'da onaylar. Onun gerçek hayatta da, aynı romanlarda betimlediği gibi-kadınlarla kurduğu duygusal ve seksüel ilişki tek eşlilik düzeyinde gelişen- bir ahlak anlayışının olduğunu belirtir. Linda'yla ölene dek birlikte olurlar.

Bukowski entelektüellerden (kültür orospularından:) ve aydınlardan uzak durarak, yıllarca sokaklarda, ait olduğu sınıfın içinde yaşayarak eserlerini yazmıştır-son yıllarında bunun da yanlış bir şey olduğunu itiraf eden şu cümleleriyle bitirelim :

'Filozofları okuyorum son günlerde. Gerçekten tuhaf, deli, matrak ve aşikar gerçekliğin tek modelinin matematik olduğunu söylüyor Mekanizm. Derken Hume, nedensel bilginin gerçekliğini sorguluyor. Kierkegard, 'parmağımı varoluşa daldırıyorum, kokusu yok. Neredeyim?' ‘diye soruyor. Derken Sartre ve varoluşun anlamsız olduğu iddiası. Seviyorum bu adamları. Dünyayı sallıyorlar... Böyle adamları sokakta karşılaştığım, kafelerde gördüğüm adamlarla kıyasladığımda fark o denli büyük ki içimde bir yer burkuluyor, bağırsaklarım düğümleniyor.'

Bukowski, gereksiz abartı ve ayrıntılardan uzak durarak toplumun en altındakilerin sözcüsü olmuştur. Gerçekliğin sözcüsü. Gündelik hayatın gerçekliğini varoluşsal düzlemde sorgulayıp sade bir dille ortaya koymuştur..

Bukowski ile ilgili güzel bir tanıtım yazısı..

07-Charlie Chaplin-Oona O'Neill / Cengis T.Asiltürk

İngiliz artist, yönetmen Charles Spencer Chaplin (1889-1977)

Mildred Harris / Lita Grey / Paulette Goddard / Oona O'Neill

Sinema tarihinde hakkında en fazla konuşulan, görüş geliştirilen, yazı yazılan, anımsanan sanatçıların en başında kuşkusuz Chaplin gelir. Londra'nın fakir bir semtimde doğdu İsviçre'de öldü. Anne ve babası müzikhol oyuncularıydı. Babası erken yaşta öldü, annesi sık sık akıl hastanelerinde yatmaya başladı. Chaplin yetimhanelerde ve yatılı okullarda çok sıkıntılı bir çocukluk geçirdi. Bu dönemlerde kimi zaman sokaklarda yaşamak zorunda kaldı. İlk kez Keystone'un tek makaralık slapstick filmleri yapımcısı Mack Sennett tarafından fark edildi. 1913'te 150 dolar haftalıkla sinema yaşamına adım atan Chaplin bir daha sahneye dönmedi. 1917 yılında First National şirketinden sekiz film karşılığı 1 milyon dolar aldı.

Chaplin tüm sanat tarihinin en skandal yaratacak ilişkilerini yaşadı desek hiç abartmış olmayız. Zira kendine göre fazla genç olan kızlara ilgi duyuyordu. Çok hareketli bir özel yaşamı olan Chaplin, dört evliliğinin üçünü filmlerinin başrol oyuncuları ile yaptı.

İlk evliliğini 26 yaşındaki Mildred Harris ile yaptı. Ondan boşandıktan sonra 1918'de 12 yaşındaki Lita Grey ile birlikte olmaya başladı Grey 16 yaşında hamle kalınca onunla evlenmek zorunda kaldı. İki yıl süren bu evlilikte eşini başka küçük kızlarla aldatmaktan geri durmadı. Boşanma davasında zamanın rekor tazminatını ödedi: Tam 600 bin dolar. 1936 yılında 17 yaşındaki Paulette Goddard ile evlendi. Son evliliğini ise 1943 yılında Eugene O'Neil'in kızı Oona O'Neill ile yaptı.

Chaplin aşklarını yaşarken dünya ile ilişkilerini hep üst düzeyde tuttu. 1942'de savaşta Almanlara karşı ikinci bir cephe çağrısında bulundu. Tüm baskılara rağmen Amerikan vatandaşlığına geçmedi. Monsieur Verdoux filminin Amerikan ordusunu kızdırması üzerine 1952'de bu ülkeyi terketti. Altına Hücum filmi komünizm propagandası olarak yorumlandı. 1957'de Amerikan tarzı yaşamı eleştirdiği New York'ta Bir Kral filmini çekti. 1972 de kendisine özel bir Oscar ödülü verildi. 1975 yılında ise 86 yaşındayken İngiltere Kraliçesi II.Elizabeth tarafından şövalye unvanına layık görüldü.

08-Madame (Marie) Curie-Pierre Curie / Betül Tarıman

Polonyalı Bilim kadını-kimya-fizik-matematik profesörü Marya Salomee Sklodowski (1867-1934)

69 yıl hayatı süresince, genç kızlıktan anneliğe, bir fen öğrencisinden fizik profesörüne bir bilim insanı olmaya kadar pek çok rol üstlenmiştir. 1893'te Sorbonne'den fizik diploması alan ilk kadın olmuştur ertesi yıl bir ikincisi matematik diploması. Sorbonne'a profesör olarak atanan ilk o oldu, Nobel'i alan da.

Pek çok ilke imza atan bu güçlü kadın, babasının camlı dolapta bulunan fizik aletleri ile karşılaştığında henüz dört yaşındaydı. Takma adıyla Manya, o minik aletlerle karşılaştığı günü hiç unutmadı. 11 yaşlarındayken hem annesini hem de kız kardeşini kaybeden Manya her zaman olduğu gibi kiliseye gittiğinde 'Tanrının iyi niyetine' bir daha asla inanmayacağını düşünmeye başlamıştı. Artık başkaldıran bir kişiliğe sahip olacaktı bundan sonra. Örneğin okulda öğretmenlerinden biri onu baş eğmez tavırlarından dolayı, 'Bana tepeden baktığını hissediyorum' diyerek azarladığında, komiklik ardına gizlenmiş bir öfkeyle 'Başka türlüsünü beceremiyorum' diyerek karşılık verecekti.

Kadının ikinci sınıf vatandaş olarak görüldüğü dünyada Marie'nin aklında sadece tek bir şey vardı. O da bilim diploması alabilmekti. Sınavları kazanmıştı ama hem okuyup hem çalışmak zorunda olduğu için profesörü Gabriel Lipmann'ın yardımıyla 600 rublelik Aleksandroviç bursu almaya başladı. Çalışmalarına başladı ama istediği sonuçları alamayınca kardeşinin bir arkadaşı onu Fransa'nın en seçkin fizikçisine gönderdi. Bu kişi daha sonra onun eşi olacak Pierre Curie'den başkası değildi.

Bundan sonrası hep çalışmayla geçti. Marie yalnız uranyum ve bileşiklerinin değil, toryumun da benzer enerjide ışınlar ürettiğini farketti ve bu elementlerin radyoaktivitelerini ölçerek atom bilimin kapısını açmış oluyordu. Laboratuvarda geçirilen bir ömür boyunca radyasyona maruz kaldılar Marie ve Pierre. Ve radyasyonun olumsuz etkileri nedeniyle bacak kemikleri iyice zayıflayan Pierre'i bir yük arabasının atları devirdi ve arabanın tekerlekleri kafatasını parçaladı-Pierre öldükten sonra tamamen ruh sağlığı bozulan Marie ise gene aşırı radyasyona maruz kalmaktan kan kanserine yenildi.

Son sözleri 'Beni rahat bırakmanızı istiyorum' oldu.

09-Frédéric François Chopin-George Sand / Neval Eyüboğlu

Polonyalı besteci,müzik adamı Frédéric François Chopin (1810-1849)

aşkları: Maria Wodzinska /George Sand

10-Salvador Dali-Gala / Özcan Erdoğan

İspanyol ressam besteci, Salvador Felipe Jacinto Dali (1904-1989)
aşkları: Helena Dimitrievna Diakonova (Gala) / Amanda Lear

'Büyük bir sanat eseri yaratmaya karar veren her iyi ressam, önce benim karımla evlenmelidir. Her erkek bir kadınla evlenebilir, fakat sadece Gala onun ruhunu iyileştirebilir.'

1929'dan beri beraber yaşayan Dalí ve Gala, 1934'te bir devlet nikâhıyla evlendiler. Dali'nin kendisinden 10 yaş büyük olan Gala'ya aşkı 1929 yılında tanışmalarıyla başladı. Gala, Dali'nin birçok eserinde ona ilham kaynağı oldu.

Dali, Gala'ya olan aşkını anlatmak için ilginç oyunlara başvururdu. Bir keresinde koltuk atlarını ağda ile alıp, maviye boyayarak onun dikkatini çekmeye çalıştı. Gala'ya öylesine aşıktı ki ne zaman onunla konuşmaya başlasa, gülme krizlerine girerdi.

11-Dante Alighieri-Beatrice De Portinari / Salih Aydemir

İtalyan ozan ve politikacı Dante Alighieri (1265-1321)
aşkları: Gemma Donati / Beatrice De Portinari

12-Fyodor M.Dostoyevski-Maria Dimitriyevna / Halim Şafak

Rus romancı Fyodor Mihailoviç Dostoyevski (1821-1881)
aşkları: Maria Dimitriyevna Issaev / Polin Suslova / Anna Grigoriyena Snitkin

"İnsan ruhsallığını çocukluğundan alır, insanın ruhsallığını çocukluğu üretir diyebiliriz.."

13-Albert Einstein-Mileva Maric / Aziz Kemal Hızıroğlu

Alman teorik fizikçi Albert Einstein (1879-1955)
aşkları: Maria Winteler / Mileva Maric / Elsa Löwenthal

20. yüzyılın en önemli fizikçilerinden Einstein'ın birçok sevgilisi oldu; bunlardan ikisiyle evlendi. Albert Einstein arşivlerinde bulunan mektuplar arasında ünlü fizikçinin 1912-1955 yılları arasında birinci ve ikinci eşi ve çocukları ile yazışmaları da bulunmaktadır.

Einstein ikinci eşi Elsa'ya ve kızı Margot'ya hemen hemen her gün mektup yazmıştır. Kızına yazdığı mektuplarda ilişkilerini açıkça anlatır, hatta kadınların kendisine "istemediği kadar sevgi ve ilgi" gösterdiklerini ancak gönlünün sadece bir kişide olduğunu da belirtir. Einstein, vasiyetinde yazdığı mektupların ölümünden 20 yıl sonrasına kadar yayınlanmamasını ister.

Müzik, Einstein'in diğer tutkuları arasında en üst sırada yer alıyordu. Bir keresinde, 'Eğer fizikçi olmasaydım müzisyen olmayı çok isterdim.' diyor. Bir muhabire söyledikleri de çok ilginçtir. 'Genelde müzikle düşünürüm, hayallerimi müzikle birlikte görürüm ve hayatıma müziğin perspektifinden bakarım. Hayatta en büyük zevki müzikten alırım..' Özellikle Mozart'tan hoşlanan Einstein dostlarına, 'Mozart'ın müziği öyle saf ve güzel ki, onu, evrenin akıl almaz güzelliğinin bir yansıması olarak görüyorum.' demiştir. Mozart'tan başka en sevdiği besteciler Schubert ve Bach imiş. Oğlu Hans'a ise müzikle ilgili sloganını şöyle söylemiş:

'Dinle, çal, sev, saygı duy ve çeneni kapalı tut...'

14-Füruğ Ferruhzad-Perviz Şapur/ Haşim Hüsrevşahi

İranlı şair, yazar, oyuncu, yönetmen Füruğ Ferruhzad (1935-1967)
aşkları: Perviz Şapur / İbrahim Gülistan

Füruğla ilgili güzel bir tanıtım sayfası

15-Sigmund Freud-Martha Bernays / Çiğdem Sezer

Avusturyalı nörolog Sigismund Scholomo Freud (1856-1939)
aşkları: Martha Bernays / Minna Bernays / Lou Salome

Baba Jacop, ailede herkes tarafından sevilen, nazik biri olarak tanımlanıyor ama otoriteyi de o simgeliyordu. Anne ise canlı bir kişiliğe sahipti; öyle ki doksan beş yaşındayken gazetede çıkan bir fotoğrafı için şöyle demişti: 'Kötü bir baskı, beni yüz yaşımdaymış gibi gösteriyor..'

1884 yılında kokaini tedavi amaçlı olarak kullanmaya başladı, bu dönemde kendisi de kokain kullanmış, kız kardeşlerine ve henüz nişanlı oldukları Martha'ya da kokain kullanmalarını önermiştir. Uzun süre kokain kullanmasına rağmen bağımlı olmayışı, yapısal olarak bağımlılığa yatkın olmayışı ile ilişkilendirilmiştir.

16-Ernesto Che Guevara-Hilda Gadea / Nihat Ateş

Arjantinli doktor, Marksist gerilla Ernesto Che Guevara (1928-1967)
aşkları: Hilda Gadea / Aleida March / Zolia Rodriguez

Devrim mücadelesi içinde gelişen aşkları, hep bir 'insan' teması olarak kalıyor. Bunda sanırım aşkın bizim kültürel kodlarımızda yer alan biçimiyle değil, devrim mücadelesi içinde kültürleşen ve sürecin içinde bireyleri arzulanan ve arzulayan ilişkisinden çıkararak, eşit kimlikler olarak var etmesinin rolü büyük.

Che, Chichinia'yı ilk Amerika kıtası yolculuğuna başlarken, Hilda'yı devrim yolculuğuna katılmak için geride bırakmıştır. Aleida'yı da geride bırakacaktır hem de bu kez hiç dönmemek üzere çıktığı devrim yolculuğu için ..

17-Johann W.von Goethe-Charlotte von Stein / Emel İrtem

Alman Edebiyatçı Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832)
aşkları: Anna Katherina Schonkopf / Frederike Brion / Charlotte Buff
Christiane Vulpius / Ulrike von Levotzow

Goethe’nin en önemli ve en etkileyici ilişkisi, bir saray nedimesi olan Charlotte von Stein ile olmuştur. Goethe’den yedi yaş büyük olan Charlotte, yedi çocuğundan dört tanesini kaybetmiştir ve anlaşmalı bir evlilik yaşamıştır.

Goethe’nin yaklaşık 2000 mektubu ve not kâğıdı, bu samimi, sıra dışı aşk ilişkisinin belgeleri olmuştur. Stein bir eğitimci olarak, Goethe’yi teşvik etmiştir. Ona saray görgü kurallarını öğretmiş, iç huzursuzluğu konusunda onu teskin etmiş ve disiplinini güçlendirmede ona katkıda bulunmuştur. Bunu bir aşk ilişkisinden mi kaynaklanan ya da masumca bir dostluktan mı kaynaklanan davranış olduğu konusunda kesin bir yargıya varılamaz. Birçok yazar, Bayan Stein’ın, Goethe’nin cinsel isteklerini reddettiğini ortaya koymaktadır.

Sürekli olarak ise, psikanalist Kurt Eissler’in Goethe’nin ilk cinsel deneyimini, 38 yaşında Roma’da yaşadığı iddiasına inanılır. Söz konusu ilişki, Goethe’nin, hayal kırıklığına uğrayan Bayan Stein’ın da affedemediği 1786’da yaptığı gizli Roma seyahati ile sona ermiştir, dönüşünden sonra, Christiane Vulpius ile başlayan ilişkisi, tamamen bir hayal kırıklığı ile sonuçlanmıştır. Her ikisi de, ilk kez yaşlılıkta, yeniden dostane bir ilişki bulmuştur.

18-Vincent van Gogh-Sian Hoornick / Çiğdem Sezer

Hollandalı ard izlenimci ressam Vincent van Gogh (1853-1890)
aşkları: Eugenie Loyer / Kee Voos / Sien Hoornick / Margot Begemann

Etten'de resim sanatı üzerine kitaplar okuyan ve sık sık resim yapan Van Gogh, bir taraftan da kendisinden yedi yaş büyük olan dul kuzeni Kee Vos-Stricker'den hoşlanmaya başladı. Kee'ye evlenme teklif etti, fakat teklifi "hayır, asla, asla" sözleriyle reddedildi. Bunun üzerine aşkını saplantıya dönüştüren Van Gogh, Kee kendisini görmeyi reddedince Kee'nin babası (ve kendi eniştesi) Johannes Stricker'le defalarca kez görüşüp Kee'yi istedi, ama eniştesi kızının maddi anlamda bağımsız olmayan bir adamla evlenmesini istemiyordu.

Bir keresinde Van Gogh, Kee'yi görebilmek için eniştesine baskı yaparken, elini bir mum alevi üzerinde tutarak "elimi alev üzerinde tutabildiğim müddetçe onu göreyim" dedi, ama eniştesi mumu üfleyerek söndürdü.

"Resim severlerin peşinde koşmayacağını, isteyen varsa kendisine gelmesini söyler ve Milet'in bir sözünü yazar Theo'ya: 'Mevsim erince ektiğimizi biçeceğiz, ölmemişsek eğer.' Milet, Vincent'in en çok esinlendiği, beğendiği ressamdır ve yaşamı boyunca onun eserlerinin pek çok kopyasını, varyasyonunu yapmıştır, etkilendiği bir diğer ressam da Rembrandt'tır. Bu dönem Vincent için arayış dönemidir; hayat, sanat hakkındaki düşüncelerini geliştirmekte, pekiştirmektedir.

19-Nâzım Hikmet-Piraye Örfi / Efe Duyan

Türk şair ve oyun yazarı Nâzım Hikmet Ran (1901-1963)
aşkları: Nüzhet Hanım / Lena Yurçenko / Piraye Örfi / Münevver Berk
Galina Grigoryevna Kolesnikova / Vera Tulyakova / Cahit Uçuk
Suat Derviş /Semiha Berksoy

“Abe şair
bizim de bir çift sözümüz var
"aşka dair"
O meretten biz de çakarız
biraz..
(...)

deli çığlıklar atıp avaz avaz
burnumun dibinden gelip geçti de yaz
ben, bir demet mor menekşe olsun
getiremedim
sana!

Ne haltedek,
dostların karnı açtı
kıydık menekşe parasına ! “

20-Victor Hugo-Juliette Drouet / Barış Behramoğlu

Fransız şair, yazar, devlet adamı Victor Hugo (1802-1885)
aşkları: Adele Foucher / Juliette Drouet / Alice Ozy / Leonie Biart

21-Franz Kafka-Milena Jesenka / Asuman Susam

Çekoslovak yazar Franz Kafka (1883-1924)
aşkları: Felice Bauer / Milena Jesenka / Dora Diamant

Kafka’nın kadınlarla olan ilişkilerine baktığımızda en önemli noktada, Kafka’nın aşkı Felice Bauer’e yazdığı mektuplar durmaktadır.

Felice Bauer, Kafka’nın 13 Ağustos 1912’de Max Brod’un evinde tanıştığı, Berlin’li bir memurdur. 1920 yılında ise Kafka, Milena Jesenka ile mektuplaşmaya başlar. Milena Kafka’nın Almanca yazdığı eserleri Çek diline çevirmek istemiştir. Milena Kafka’dan 12 yaş küçüktür ve evlidir. Birlikte olmalarının imkânsız olduğunu biliyorlardı, buna rağmen uzun yıllar boyunca aralarındaki mektuplaşma devam ettiler.

Kafka’nın Milena’ya yazdığı mektuplar da tıpkı Felice Bauer’e yazdığı mektuplar gibi Türkçeye çevrilmiştir. Kafka’nın son ilişkisi ise, ölmeden birkaç ay önce isminin anıldığı Dora Diamant adındaki bir çocuk bakıcısıydı. Kafka mektuplarda aşkın gerçekliğine olan şüphelerini, korkularını dile getirmiş, duygularını tüm çıplaklığıyla kaleme almıştır, bu bakımdan mektuplar edebi açıdan son derece önemlidir.

22-Frida Kahlo-Diego Rivera / Burcu Aktaş

Meksikalı ressam Frida Kahlo (1907-1954)
aşkları: Lev Troçki / Nickolas Muray

Ünlü Meksikalı ressam Frida Kahlo ile Diego Rivera, Kahlo öğrenciyken duvar resimleri yapan ünlü ressam Rivera'dan resim üzerine danışmanlık alması ile başladı. Rivera o dönemde evli olmasına rağmen Frida Kahlo ile ilişkileri başladı; 1929 yılında çift evlendi.

Evlendiklerinde Rivera 42 Kahlo ise sadece 22 yaşındaydı; Kahlo'nun ailesi çiftin evliliğine karşı çıkarak onları "Fil ve Güvercin" diye nitelendirdi. Rivera'nın sadakatsizliği ve çiftin değişken karakterleri nedeniyle çift, inişli çıkışlı bu evlilikten sonra 1939'da boşandı.

23-Rosa Lüxemburg-Leo Jogiches / Halim Şafak

Polonyalı Marksist politika teorisyeni, filozof (1871-1919)
aşkları: Gustav Lübeck / Kostya Zetkin

24-Marilyn Monroe-Arthur Miller / Altay Öktem

Amerikalı aktris, şarkıcı, model Marilyn Monroe (1926-1962)
Amerikalı yazar Arthur Miller (1915-2005)

İnsan, önüne gelenin altına yatarak da üste çıkabilir. Monroe bunu kanıtladı bize. Altına hiçbir şey giymeden, geniş ve kabarık bir etekle kiliseye girdiğini hayal ediyordu. İnsanlar sırtüstü uzanmışlar, o ise üzerlerinden yürüyüp geçiyor. Aşağıdan ona bakıyorlar..Bir dileği vardı: Tanrının ve herkesin önünde çırılçıplak durmak. Ve dileğini gerçekleştirdi. Hayatı boyunca hiç iç çamaşırı giymedi ve öldüğünde çırılçıplaktı. Sadece insanların değil, Tanrı'nın huzuruna da çırılçıplak çıktı yani.

Monroe'nun kendi yaşamına son vermesi üzerine Miller 1962'de Avusturyalı Inge Morath ile evlendi.

25-Karl Marx-Jenny von Westphalen / A.Galip

İngiliz filozof, politik ekonomist Karl Heinrich Marx (1818-1883)
aşkları: Jenny von Westphalen / Helene Lenchen

Komünizmin kurucusu, filozof, ekonomist, sosyolojist Karl Marx, yakın arkadaşının kız kardeşi olan Jenny von Westphalen'e aşık oldu. Westphalen'in babası barondu ve Marx'la felsefe, tarih ve edebiyat üzerine uzun sohbetler yaparlardı. Aralarındaki ilişki ilk başladığında Jenny ailesinin anlamaması için "Sophie" kod adını kullandı.

Karl Marx ve Jenny evlendiler; ancak aileler arasındaki sınıf farkından dolayı iki aile arasında hep mesafe oldu. Evlendiklerinde Karl 18 yaşında bir üniversite öğrencisiyken Jenny 22 yaşında evlilik çağına gelmiş bir genç kızdı. Karl Marx ve Jenny von Westphalen'in yedi çocukları oldu.

Marx aynı zamanda bakıcıları Helene Demuth'la yaşadığı evlilik dışı ilişkiden de bir çocuk sahibi oldu.

26-Wolfgang Amadeus Mozart-Aloisia Weber / Aydın Büke

Avusturyalı besteci Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart (1756-1791)
aşkları: Aloisia Weber / Constanze Weber

36 yıllık ömrüne 626,eser sığdırmıştır. Henüz 5 ya da 6 yaşındayken, gözleri kapalı olarak ellerini çapraz bir şekilde tutup piyanoyu çalabildiği söylenir. Weber ailesi Mozart için çok önemlidir, bu aileden önce Aloisia Weber'e aşık olmuş bu birlikteliğin gerçekleşmemesi üzerine, babasının istememesine rağmen Constanze Weber ile evlenir. Ölümünden sonra Constanze Danimarkalı diplomat Georg Nikolaus von Nissen ile evlenir. Yeni eşi de Mozart'ın büyük bir hayranıdır ve Mozart üzerine bir biyografi yazar. Ömrü süresince bunu bitiremese de, öldükten sonra, Constanze bitirmiş ve yayınlamıştır.

27-Friedrich W.Nietzsche-Lou Andreas-Salome / Bâki Ayhan T.

Alman varoluşçu filozof Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844-1900)
aşkları: Cosima Wagner / Lou Andreas-Salome

Salome ve Nietzsche ile ilgili blogtaki yayını görmek için tıklayın

28-Pablo Picasso-Olga Kokhlova / Derya Önder

İspanyol ressam ve heykeltıraş Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso (1881-1973)

aşkları: Fernande Olivier /Eva Gouel (Marcella Humbert) /Gabrielle Depeyre / Olga Kokhlova /Marie-Therese Walter /Dora Maar /Françoise Gilot /Jacgueline Roque

Picasso'nun "Aramıyorum, buluyorum" sözü hem yaşamı boyunca yaptığı resimler ve diğer uğraşları hem de yaşamını paylaşan kadınlarla yakından ilgilidir.

"Françoise Gilot; Picasso'nun en severek anlattığı öykü kritik bir anda yanan fırını soğutmamak için tüm mobilyalarını yakan tanınmış bir seramikçinin öyküsüydü. Ve sonra Picasso bu öykünün üzerine şunları ekliyordu. 'Ben olsaydım eğer gerekirse karımı ve çocuklarımı da atardım fırına..'

29-Sylvia Plath-Ted Hughes / Enis Akın

Amerikalı şair ve yazar Sylvia Plath (1932-1963)
İngiliz yazar ve çocuk edebiyatçısı Ted Hughes (1930-1998)

1952 yılının bahar tatili Sylvia için beklenmedik ölçüde hareketli geçmişti. Bir çok etkinliğin yanı sıra Ed Cohen adında doktor adayı bir gençle mektuplaşıyorlardı. Mart ayı sonunda ikinci nişanı da bozduğunu Sylvia'ya yazdıktan hemen sonra Ed Cohen, Detroit'teki akrabalarını ziyaret etmek bahanesiyle babasının arabasını ödünç aldı ve akrabalarını kısaca ziyaret ettikten sonra hiç durmaksızın Massachussettes'e devam etti. Duygusal bir çöküntü içinde Sylvia'yı görmesi gerektiğini düşünüyordu; uzun zamandır yazışmış, birbirlerinin alter-egosu olmuşlardı. Ed tıraşsız ve yorgun, otuz saatten fazla araba kullanmış bir vaziyetteyken karşılaşmaları ikisinin de beklediği biçimde gerçekleşmedi.

Ed'le karşılaştığında okuldan eve gitmek için bir araca ihtiyaç duyan Sylvia, eve onu arabasıyla gitmeye karar verdi. Eve vardıklarında Sylvia, içeri almadan Ed'i annesine kısaca tanıttıktan sonra hemen başından savdı.Annesi Aurelia, Sylvia'nın bu kaba davranışı karşısında dehşete kapılmıştı. Chicago'dan buraya Sylvia'yı görmek için 30 saat araba kullanan bu adamın elbette biraz konukseverliğe, en azından uykuya ve yemeğe gereksinimi vardı. Sylvia'nın kendisine böyle davranmasına çok içerleyen Ed, arabayı geldiği yöne çevirdi, Ohio'da bir araba kazası geçirene kadar hiç durmaksızın araba kullanmaya devam etti.

1956 da Ted Hughes henüz kraliyet şairi olmasa da tanınmaya başlamış bir şairdi ve şiirlerini yayınlayan bir derginin ilk sayısı kutlamak için düzenlenen kokteylde Sylvia ile karşılaştılar. Adının Ted Hughes olduğunu öğrenen Sylvia'nın dudaklarından Ted'e ait mısralar döküldü. Bir süre sohbetten sonra Ted onu dudaklarından sert biçimde öptü. Öperken de Sylvia'nın çok sevdiği kırmızı saç bağını koparttı ve bir gümüş küpesini kulağından aldı. Ted ikinci kez Sylvia'nın boynunu öperken Sylvia Ted'in yanağına dişlerini geçirdi, o kadar sert ısırdı ki Ted'in yanağı kanadı. Ertesi gün günlüklerine ; 'şiirleri kadar büyük, kelimeleri kadar dinamik bir erkek, kendimi ona çarpışa çarpışa kavga ede ede vermeliyim' diye yazdı. Aynı yıl içinde evlendiler

Evleri büyük aşklarının da büyük kavgalarının da mekânıydı. İkisi de evde çalıştılar. Bazen birbirlerinden gizlediler yazdıklarını, bazen sabahlara kadar birbirlerine şiir okudular. Patlamalarla dolu başlayan ilişkileri patlamalarla devam etti. Sylvia hep yaşamını yazarak kazanmayı düşlemişti. Cinsel hayatları o kadar yolundaydı ki, bir giz-döküm şairi olarak Plath güncesine 'bugün şahane sikiştik' diye notlar yazmaktan geri durmadı.

Depresyonun kafasını karıştırdığı, akrep burcunda doğan Sylvia, başını o fırına soktuğunda hayatını bitirmeyi değil kurtarmayı düşlüyordu. Sabah kendisini kurtarmaları için eve birinin gelmesini ayarlamış, doktorun adını bile bir nota yazıp masanın üzerine bırakmıştı. Her zaman açık duran apartman kapısı kapalı olmasaydı, gaz alt kata sızıp zaten sağır olan komşunun uykusunu daha da ağırlaştırmasaydı, saat 9'da eve gelmek üzere ayarladığı Avustralyalı bakıcı polise haber vermekte elini biraz daha çabuk tutsaydı kurtulacaktı. İçeri girdiklerinde bedeni hala sıcaktı. Sylvia bir kumar oynamıştı bütün olasılıklar üst üste geldi ve kaybetti.

İntihar ettiği sırada resmen boşanmadıkları için tek varisi Hughes oldu. Hughes, zihninde çoktan bitirdiği bir ilişkinin ürünü olan bir hakkı ölene dek kullanmakta sakınca görmedi, yayınlanacak şiirleri sadece seçmekle kalmadı, o ana kadar yayınlanmamış önemli bir kısmını da düzenledi, yayın zamanını, hangilerinin yakılacağını..

Bugün tuhaf biçimde aslında Sylvia'nın şiirlerinin ne kadarının gerçekten Sylvia'ya ait olduğunu bilemiyoruz, hatta Plath'ın Hughes'un bir karakteri, bir alter-egosu olduğunu düşünerek zihin jimnastiği yapmak ilginç olabilir.

30-Edgar Allan Poe-Sarah Helen Whitman / Tozan Alkan

Amerikalı şair, kısa öykü yazarı, editör, Edgar Allan Poe (1809-1849)
aşkları: Jane Stanard /Virginia Clemm / Sarah Helen Whitman
Sarah Anna Lewis / Annie Ricmond / Sarah Elmira Royster

Öldüğünde 40 yaşındaydı. Cenaze törenine yalnızca 4 kişi katılmıştır. Bu 4 kişi kuzeni Neilson Poe, karısı tarafından akrabası olan Henry Herring, okuldan arkadaşı Z.Collins Lee, meslektaşı Dr. Joseph Snodgrass' dır. Ölüm olayı ve nedenleri ile ilgili çok çelişkili ve anlaşılmaz raporlar hazırlanmıştır. Yıllar geçtikçe kendisini tanıyan ve tanımayanlar tarafından ortaya atılan kuramlar ve söylentiler arttı. Hala ölümünün arkasındaki gerçekler bilinmemektedir...

31-Elvis Presley-Priscilla Beaulieu / Korkmaz Uluçay

Amerikalı müzisyen, şarkıcı Elvis Aaron Presley (1935-1977)
aşkları: Anita Wood / Priscilla Beaulieu / Ann-Margret Olsson
Linda Thompson / Ginger Alden

Bugüne dek plakları 1.5 milyarın üstünde satmış başka bir sanatçı daha yoktur. Haftada 15 bin mektup aldı. Yüzden fazla lisans ve doktora tezinin konusu oldu.

32-Aleksandr S.Puşkin-Natalya Gonçarova / Onur Behramoğlu

Rus şair ve yazar Aleksandr Sergeyeviç Puşkin (1799-1837)

Puşkin, bir baloda eski yüksek rütbeli bir memurun kızı olan Natalya Gonçarova ile karşılaşır ve büyüleyici güzellikteki bu genç kıza aşık olur. Natalya ise edebiyatla hiçbir ilgisi olmayan, Puşkin’i bir şair olarak umursamayan, aklı fikri kendine rahat bir yaşam sağlayacak bir koca bulmakta olan sıradan biridir ve ailesinin de ondan pek bir farkı yoktur. Uzun çekişmelerden sonra Natalya’nın ailesini de ikna etmeyi başarır ve sonunda nişanlanırlar. Natalya ise, bu duruma karşı kayıtsız kalır ve sadece izlemekle yetinir. Yaşamını çekilmez kılan bir kayınvalidesi ve kusursuz ama yapay bir çiçek olan eşi vardır artık Puşkin’in. Tabii bir de gerici polisler... Bitmek bilmeyen soruşturmalar ve yasaklamalar yüzünden içi büyük bir acıyla dolsa da yazmaya devam eder.

Yazdığı birkaç imzasız mektup aracılığıyla, orduda görevli Georges d'Anthès adındaki bir Fransız delikanlısının bayan Natalya Puşkin’e kur yaptığını öğrenir. 1837’de d'Anthès’i düelloya çağırır. d'Anthès, Puşkin’i karnından yaralamayı başarır. Büyük bir soğukkanlılıkla iki gün boyunca can çekişen Puşkin, Ocak ayının soğuk bir öğleden sonrası hayata gözlerini yumar.

33-Rainer Maria Rilke-Lou Andreas-Salome / Yüksel Pazarkaya

Avusturyalı Alman Çek Roman yazarı ve şair René Karl Wilhelm Johann Joseph Maria Rilke (1875-1926)
aşkları: Lou Salome /Clara Westhoff /Claire Goll-Studer(Liliane)

Onun en önemli destekçi ve dostlarından Barones Thurn und Taxis'in bir mektubu;

'Dottor Serefico!! Aslında sizi müthiş azarlamak istiyorum-sanırım sizin bir bebek gibi iyice bir dalaşmaya zorunlu gereksinimiz var-siz de böyle bir bebeksiniz, aynı zamanda büyük bir şair olsanız da..Ama Dottor Serefico! Her insan yalnızdır ve buna dayanmak zorundadır ve yılmamalıdır ve çareyi başka insanlarda aramamalıdır. (...) Ve durmadan kaz kafalı kadınları kurtarmaya ne ihtiyacınız var sizin, onlar kendileri kurtarsınlar kendilerini- ya da bu kazların canı cehenneme,- nasıl olsa onları mutlaka geri getirecektir (Öfkelenmeniz gerekmez, çünkü hiçbirini tanımıyorum ve kimseden bir şey bilmiyorum) Bana öyle geliyor ki, rahmetli Don Juan sizin yanınızda bir yetim çocuk kalırdı- Ve siz hep kendinize böyle salkım söğütleri (yas ağacı) seçiyorsunuz, oysa onlar aslında o denli yaslı değiller, inanın bana- Siz, siz kendiniz bütün bu gözlerde yansıyorsunuz.."

Mezar yazıtı Rilke'nin kendi satırlarıdır.

"Gül, ey arı çelişki
kimsenin uykusu olmama zevki
bu kadar çok gözkapağı altında.."

34-Arthur Rimbaud-Paul Verlaine / Ayberk Erkay

Fransız Sembolizm şairi Jean Nicholas Arthur Rimbaud (1854-1891)
Fransız şairi Paul Marie Verlain (1844-1896)

35-Auguste Rodin-Camille Claudel / Derya Önder

Fransız heykeltıraş François-Auguste Rodin (1840-1917)
Fransız heykeltıraş Camille Claudel (1864-1943)

Camille, 1884’ten başlayarak Rodin’in atölyesine dâhil oldu. Üstün yeteneği ve etkileyici kişiliği onu diğer öğrencilerden farklı kılmış; bu nedenle Rodin’in ilgisini çekmiş. Birlikte çalışmışlar. Camille, Rodin için yeni bir esin kaynağı idi. Rodin’in modeli, arkadaşı ve sevgilisi oldu. Camille ile Rodin tanıştıklarında Rodin’in Rose Beuret ile yaklaşık 20 yıllık bir birliktelik ilişkisi vardı. Rodin, Camille ile tutkulu bir aşk yaşamasına rağmen hiçbir zaman Rose Beuret’den ayrılmadı.

Rodin ile birlikteliğinden hamile kaldı; fakat geçirdiği bir kaza sonucu doğmamış bebeğini kaybetti. Bu onun ruhsal dünyasındaki sıkıntıların başlangıcı oldu. Bu dönemde annesi tarafından reddedildi ve evden ayrılmaz zorunda kaldı. Biraz aşktan biraz da mecburiyetten Rodin ile birlikteliği 1898’e kadar sürdü. Rodin’in kaba tavırları ve Camille’i en büyük rakibi olarak görmeye başlaması, çiftin birlikteliğinin de sonu oldu. Sonunda Camille, Rodin’i terk etti.

Camille, erkek kardeşi Paul Claudel’e yazdığı bir mektupta çaresizlik içinde şöyle haykırmıştı:

”Akıl hastanesi! Evim diyebileceğim bir yere sahip olma hakkım bile yok! Onların keyfine kalmış işim! Bu, kadının sömürülmesi, sanatçının ölesiye ezilmesi… Mahsus kaçırdılar beni, onlara tıkıldığım yerde fikir vereyim diye; yaratıcılıklarının ne kadar sınırlı olduğunu biliyorlar çünkü. Kurtların kemirdiği bir lahana gibiyim şimdi, yeni filizlenen her yaprağımı büyük bir oburlukla mideye indiriyorlar.

Bilmiyorum, kaç yıl oldu buraya kapatılalı, ama tüm hayatım boyunca ürettiğim eserlere sahip çıktıktan sonra şimdi de kendilerinin hak ettikleri hapishane hayatını bana yaşatıyorlar. Bütün bunlar Rodin şeytanının başının altından çıkıyor. Kafasında bir tek düşünce vardı zaten; kendisi öldükten sonra benim sanatçı olarak atılım yapıp onu aşmam… Bunu engellemek için de yaşarken olduğu gibi ölümünden sonra da ben hep mutsuz kalmalıydım. Her bakımdan başarıya ulaştı işte!

36-Mevlânâ Celâleddin-i Rumi-Şems-i Tebrizi/A.Galip

Farsi şair, düşünce adamı Mevlânâ Celaleddin-i Belhi Rumi (1207-1273)

37-Sappho-Attis / T.Ülkü Tekten

Antik yunan lirik şairi Sappho (MÖ.630-MÖ.570)

"Atlılar der kimi en güzel
evrende; yayalar; gemiler kimi,
kimi severse kişi odur bence
en güzel olan..."

38-Jean Paul Sartre-Simone de Beauvoir / Özcan Erdoğan

Fransız yazar,düşünür JeanPaul Charles Aymard Sartre(1905-1980)
Fransız yazar, filozof, gazeteci Simone Lucie-Ernestine-Marie-Bertrand de Beauvoir (1908-1986)

Jean Paul Sartre'ın bir hayat boyu arkadaşı, sevgilisi, dostu olmuş Fransız kadın yazarın Sartre'a yazdığı mektuplarından,anılarından oluşan birkaç cilt kitabı vardır.Beauvoir ile Sartre'ın birlikteliği 20. yüzyılı bir uçtan öbür uca geçen bir aşk hikayesi olmuştur.

İkili, ilişkileri boyunca evlilikten daha güçlü bir bağla birbirlerine bağlanmış, insan hakları savunuculuğundan edebiyata, Cezayir bağımsızlık savaşı ve Vietnam'dan kadınların özgürleşme hareketine kadar birçok kültürel olaya birbirlerine destek olarak katılmıştır.

39-William Shakespeare-Anne Hathaway /Betül Dünder

İngiliz şair ve tiyatro oyun yazarı William Shakespeare (1564-1616)

1582 de henüz 18 yaşında olan Shakespeare kendisinden 4 yaş büyük olan Anne Hathaway'le evlenmiş; 1583 yılında kızı Suzanne 1585 yılında da ikiz çocukları Hamnet ve Judith doğmuştur. Shakespeare'in tek oğlu 11 yaşında ölmüş ama neden öldüğü bilinmemektedir.

Shakespeare'in evlilik dışı ilişkileri olduğu yanında biseksüel olduğu yönünde de spekülasyonlar bulunmaktadır.

Shakespeare'in 'Fair Lord' (Yakışıklı Lord)a ithafen yazdığı şiirleri onun biseksüelliğine delil olarak kabul edilmektedir.

40-Oscar Wilde-Alfred Douglas / Küçük İskender

İrlandalı oyun yazarı, romancı, kısa öykücü ve şair Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde (1854-1900)

41-Virginia Woolf-Leonard Woolf / Gonca Özmen

İngiliz yazar, romancı ve eleştirmen Virginia Stephen (1882-1941)
aşkları: Lytton Strachey / Leonard Woolf / Vita Sackville-Westt

Virginia Woolf ilgili çok güzel bir tanıtım sayfası

42-Leonardo da Vinci-Verrocchio / Funda Aksüt

İtalyan Rönesans dönemi mimarı, mühendisi, mucidi, matematikçisi, anatomisti, müzisyeni, heykeltıraşı ve ressamı Leonardo di ser Piero da Vinci (1452-1519)

Rönesans döneminin ünlü İtalyan ressamının “Üreme faaliyeti ve bununla bağlantılı olan her şey o kadar iğrençtir ki insanlar hoş yüzler ve duygusal eğilimler de olmasa kısa sürede yok olacaktır” sözü daha sonra Sigmund Freud tarafından analiz edilmiş ve Freud, Leonardo’nun frijit olduğuna hükmetmiştir.

1476 yılında, sevgilisi Verrocchio ile birlikte yaşarken 17 yaşındaki model Jacopo Saltarelli ile sodomist ilişki kurduğu gerekçesiyle adı bilinmeyen bir kişi tarafından suçlanmıştır. İki ay süren soruşturma sonucu, Leonardo’nun babasının saygın konumuna da bağlı olarak hiç şahit bulunamaması nedeniyle dava düşmüştür.

Bu olayın ardından Leonardo ve arkadaşları Floransa’daki “Gecenin Bekçileri” isimli örgüt tarafından bir süre takip edilmiştir. (Gecenin Bekçileri'nin İtalya’da Rönesans döneminde kurulan ve sodomizmin bastırılmasına yönelik faaliyet gösteren bir örgüt olduğu Podesta’nın yasal kayıtlarında da yer almaktadır)

43-Sergei Yesenin-Isadora Duncan / Halim Şafak

Rus şair Sergey Aleksandrovich Yesenin (1895-1925)
Amerikalı dansçı Isadora Duncan (1877-1927)

Incendies-2010-Denis Villeneuve

2011-08-24T14:18:00.004+02:00

Yönetmen: Denis Villeneuve
Senaryo: V.B.Champagne, Wajdi Mouawad, Denis Villeneuve
Tür: Drama,Mystery,War
Ülke: Canada, France
Müzik: Grégoire Hetzel
Görüntü Yönetmeni: André Turpin
Dil: Fransızca, Arapça, İngilizce
Puan: 8.2
Süre: 130 Dk.
Oyuncular (ilk 10): Lubna Azabal, Mélissa Désormeaux-Poulin, Maxim Gaudette, Rémy Girard, Abdelghafour Elaaziz, Allen Altman, Mohamed Majd, Nabil Sawalha, Baya Belal, Bader Alami

Konu: İkizler Jeanne ve Simon'u karışık köklerini araştırmak için Orta Doğu'ya göndermek bir annenin son dileğidir. Wajdi Mouawad'ın beğenilen oyunundan uyarlanan Incendies, iki genç yetişkinin köklü nefret, sonu gelmeyen savaşlar ve kalıcı sevgiye yolculuğunu anlatan güçlü ve dokunaklı öyküsüdür.

IMDB

Özellikle bıçak sırtında bir yapım, yani ele aldığı konular o kadar çok deşilmiş ki.. Hem farklı bir konu çıkarmanın zorluğuyla baş edip hemde aşırı siyasallaşmadan gayet dengeli bir yapım ortaya çıkarmış yönetmen... (Töre Kara)

Bir çok yönüyle etkileyici bir film. Çok ilginç bir senaryo, şaşırtıcı bir sonuç, savaşla ilgili tüm gerçekleri insana bıkkınlık vermeden farklı yönleriyle de anlamayı sağlayan, yaşamın anlamı yada anlamsızlığı arasında kalabileceğiniz izlenmesi gereken bir film. İnsan derinden sarsılıyor film bitince, ben sulu gözlünün tekiyimdir ama bu filmde için kurudu sanki, hüzün öylesine güzel işlenmiş ki, çaresizlik... ama bu duygular kesinlikle arabesk bir duygu içinde barındırmadan sağıltılarak işlenmiş. Yani başımızda yıllardan beri süregelen bir anlamsızlığı tüm çıplaklığıyla öyle naif bir biçimde ortaya koymuş ki, bir kez daha savaş çığırtkanlarından, farklılıklarımız sebebiyle kendini bir halt sanan tüm yapılardan nefret ediyorsunuz. Nefret yok edici bir nefret bile değil çok daha farklı kızamıyorsunuz bile insanların bu anlamsız bir şekilde gelişmiş olan kendini haklı sanan zihniyetin doğurduğu vahşete, acıyorsunuz.... evet insanlığın tüm yılları öyle saçma sapan bir şekilde geçti ki yazık tüm insanlara! Haaa bir de filmin aralarına yerleşmiş şiirselliğe de hayan kaldım, özellikle son sahnedeki cümleler akıldan çıkacak gibi değil.. (Sanem Uçar)

Türkçeye İçimdeki Yangın olarak çevrilen bu film gerçektende insanın içine bir yangın düşürüyor-izledikten sonra kesinlikle unutamayacağınız bir film. Son olarak filmde geçen bir sözü yazıp bırakalım :

"Ölüm asla hikayenin sonu değildir, her zaman bir iz kalır.."

Filmi İndirin

Türkçe altyazı

Görmediğimiz Türkiye

2011-08-06T01:17:00.004+02:00

Osmanlı’nın son dönemlerinden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar uzanan döneme ışık tutan ve daha önce hiçbir yerde yayınlanmamış bu 100 fotoğraf, National Geographic Türkiye’nin 10'ncu yılı şerefine 'Görmediğimiz Türkiye' sergisi için arşivden çıkarıldı.

Tarihçi gözüyle değil sivil bir bakış açısıyla dondurulan kareler, geçmişi yeniden yorumlama imkanı veriyor.

İstanbul’dan Samsun’a Türkiye’nin dört bir yanını yansıtan bu büyüleyici 100 karede mekan ve insanların zamanla nasıl değiştiğini görmek çok etkileyici.

100 fotoğrafın içinden en çok beğendiğim de bu oldu-sokak adamlarının hali hep dokunur bana nedense, onları gördüğümde hep, acaba nasıl geldi o noktaya/ya da onun yerine ben olabilir miydim vb sorular takılır kafama..

Hævnen-2010-Susanne Bier

2011-07-29T01:14:00.005+02:00

Yönetmen : Susanne Bier
Senaryo: Anders Thomas Jensen
Tür: Dram
Ülke : Danimarka, İsveç
Yapımcı: Peter A.Jensen, Karen Bentzon, Sisse G.Jørgensen
Görüntü Yönetmeni: Morten Søborg
Müzik: Johan Söderqvist
Süre: 119 Dk.
Ödül: 2011 Oscar Ödül Törenlerinde En İyi Yabancı Film ödülü
Oyuncular (ilk10): Mikael Persbrandt, Trine Dyrholm, Ulrich Thomsen, William Jøhnk Nielsen, Markus Rygaard, Wil Johnson, Eddy Kimani, Emily Mglaya, Gabriel Muli, June Waweru

Diğer isimleri: In A Better World /Daha İyi Bir Dünyada

Konu:
Danimarkalı iki ailenin kesişen hayatları..

Anton, Danimarka’nın cennet gibi bir şehrinde oturan ve Afrika göçmen kampındaki işine trenle giden bir doktordur. Bu iki farklı dünya o ve ailesini, intikamla bağışlama arasında zor seçimlere iten anlaşmazlıklarla karşı karşıya bırakır. İki oğulları olan Anton ve karısı Marianne, ayrı yaşamaktadır. Büyük oğulları on yaşındaki Elias, okulda serserilerce rahatsız edilir. Bu durum, babası Claus’la Londra’dan taşınan yeni çocuk Christian’ın onu korumasıyla son bulur. Christian’ın annesi kansere karşı savaşını kaybetmiş ve Christian onun ölümünden fazlasıyla üzgündür. Elias ve Christian kısa zamanda sıkı bağlar kurarlar. Ama Christian Elias’ı trajik sonuçları olan bir intikam olayına karıştırınca dostlukları test edilir ve hayatları tehlikeye girer. Sonuçta insani duyguların, acıların ve empatinin karmaşıklığıyla başa çıkmalarına yardım etmek ailelerine düşer.

Elias:-Birine vurursan oda sana vuracaktır.Bunun sonu yok.Anlamıyor musun savaşlar böyle başlar.
Christian:-En başta yeterince sert vurursan öyle olmaz.Bu işlerden zerre anlamıyorsun.Bütün okullarda böyledir.Şimdi kimse önümden geçemiyor.

Film, Anton’un intikamdan uzak durma çabasıyla, Christian’ın gözlerini kör eden nefreti arasında gidip gelerek insanların dünyayı yaşanılmayacak bir yere çevirdikleri gibi istedikleri takdirde cennete de dönüştürebileceklerini göstermeye çalışıyor..

web

Filmi İndirin

Leyla Erbil

2011-07-13T15:37:00.004+02:00

Hiç şüphesiz Türk edebiyatının en cesur, en yenilikçi, en devrimci kadını olan Leyla Erbil’in tarzını hâlâ hiçbir sınıfa sokmak mümkün değil. O yazdığı hikâyelerde Camus’nun, Marx’ın, Freud’un izlerini taşısa da hiçbir zaman onlardan etkilenmediği gibi varolan gelenek ve akımlara da karşı bir duruş sergiler. Sadece kendisidir Leyla Erbil. En güzel ve en tuhaf olan kendisidir…

Geçtiğimiz yıllarda kitapları farklı yayınevlerinden çıkan ama birçoğunun baskısı bulunmayan Leyla Erbil’in Karanlığın Günü adlı romanı İş Bankası Kültür Yayınları tarafından tekrar yayımlandı. Talat Sait Halman, kitabın arka kapağında Erbil’in bizlere kurduğu dünyaya kısa bir yolculuğa çıkarıyor: “Leylâ Erbil, edebiyatımızın tahtındadır, başımızın tacıdır. O, ‘Tuhaf Bir Kadın’… ‘Karanlığın Günü’nü aydınlattı. En güzel ‘Mektup Aşkları’nı yazdı. ‘Eski Sevgili’leri yeniden âşık etti. ‘Gecede’ ve gündüzde okurlarını yüceltti. Kötülükleri ve haksızlıkları ‘Hallaç’ pamuğu gibi attı. Kendini dev sanan nice yazarlar, onun yanında ‘Cüce’ kaldı. Aklımızdan ve kalbimizden uçurduğu ‘Zihin Kuşları’ için minnettarız ona…” Ve Leyla Erbil’in adının başharfleriyle başlayan terimlerle tanımlıyor yazarı:

L–Lirik
E–Estetik
Y–Yenilik, yürek, yanardağ
L–Lâv
A–Aşk, akıl, adalet, ahlak, anıt
E–Efsunlu, erdemli, ebemkuşağı
R–Rengârenk, ruhi
B–Bireysel, bağımsız, bilinçli, bilge
İ–İçli, idealist, insan
L–Liyakatlı, her övgüye lâyık

Leyla Erbil, 1931 İstanbul doğumlu Türk yazar.

Orta sınıf ailenin üç kız kardeşten ortancası. İlk, orta ve liseyi İstanbul okullarında okudu. İstanbul Üniversitesi'nde İngiliz Edebiyatı bölümünde eğitim gördü. Son sınıfta ayrıldı. Çeşitli işlerde çalıştı. Evlenerek bir süre Ankara ve İzmir'de oturdu. 1961 de İstanbul'a döndü. Halen İstanbul'da yaşıyor. Evli ve bir kızı var.

Yazarlığa hikâyeyle başladı. İlk yayınlanan hikâyesi Uğraşsız'dır; (Seçilmiş Hikayeler Dergisi, 1956 Ankara) Giderek Dost, Yeni Ufuklar, Yeditepe, Ataç, Papirus, Yelken vb Edebiyat Dergilerinde yazı ve hikâyeri göründü. Erbil, kendinden önce yerleşmiş olan yazın akımlarına bağlı kalmadı; roman, hikâye ve düz yazı metinlerinde Ortodoks Marxçıların karşısında yer almasıyla tanındı. Psikanilizin özgürleştirici yöntemlerinden yararlanarak, dinin, ailenin, okulun, toplumsalın ürettiği tabularla dolu ideolojilere karşı 1956'da başlayan mücadelesini dilin oturmuş kelime hazinesi ve söz dizimi kuralarını değiştirme çabasıyla sürdürdü. Yeni bir biçim ve biçem geliştirdi. Başlıca düşünce kaynakları Marx ve Freud olarak belirtildi.

Leyla Erbil, 1970 Türkiye Sanatçılar Birliği, 1974 Türkiye Yazarlar Sendikası kurucularından olup, PEN Yazarlar Derneği üyesidir. 1961'lerde Türkiye İşçi Partisi üyesi olan Erbil, Türkiye İşçi Partisi'in Sanat ve Kültür Bürosu'nda görev almıştır. 1979'da çağrılı olarak gittiği ABD'de kendisine, Iowa Üniversitesi Onur üyeliği verilmiştir. Edebiyat Ödüllerine katılmayan Erbil, 2000- 2001 yılı Ankara Edebiyatçılar Derneği Onur Ödüllerini kabul etmiş, 2002 yılında ise, PEN Yazarlar Derneği tarafından Nobel Edebiyat Ödülü'ne ülkemizden ilk kadın yazar adayı olarak gösterilirken, "Türk dili ve edebiyata egemenliği, aynı, zamanda insana, hayata ve dünyaya karşı sorumlu aydın tavrı" vurgulanmıştır.

Kitapları

Öykü

1961-Hallaç
1968-Gecede
1977-Eski Sevgili

Roman

1971-Tuhaf Bir Kadın
1985-Karanlığın Günü
1988-Mektup Aşkları
2001-Cüce
2005-Üç Başlı Ejderha
2011-Kalan

Diğer eserleri

1995-Tezer Özlü'den Leylâ Erbil'e Mektuplar
1997-Düşler Öyküler
1998-Zihin Kuşları

Zihin Kuşları üzerine..

“Kendi için bir varlık” olarak Leyla Erbil’e vurulmak!

Bir okur, Leyla Erbil’e ancak vurgun olur, başka yolu yoktur...

Kışkırtır sizi, gerçek anlamda özgürlükçüdür; dilin de, devletin de, toplumun da sınırlarını, tüm baskılarını, baskınlıklarını zorlar, yer yer hiçe sayar. Dediğim gibi ya vurgunsunuzdur ona, ya bir türlü okuyamamış, sevememişsinizdir ya da hiç tanımamışsınızdır zaten. Zira çok satanlar listelerinin içinde göz alıcı sahte ışıklarla bezenmiş değildir, edebiyat ödülü denen şeye karşıdır, eserlerini aldığı ödüllerle reklamlamaz, eleştirmenlerin güzellemelerinde pek yer almaz, sevmeyeni de vardır hatta. Dili sivri demek, belki hafif bile kalır. Düşündüğünü, öyle açık açık, öyle berrak bir şekilde hiç sakınmadan söyler ki, şaşırmaya bile pek fırsatınız kalmaz. Türkiye’de yazar duruşu dediğimiz şeyin nadir bulunan temsilcilerindendir Leyla Erbil. Edward Said’in “Ben entelektüelin, zayıf olanların ve temsil edilmeyenlerin safına ait olduğundan eminim”, dediği entelektüel temsilinin bu topraklar üzerinde can bulmuş hali gibidir. Eserleriyle de, dünya görüşüyle de “kendi için bir varlık”tır o.

“Kendi için varlık” olmak Leyla Erbil’in romanlarının ve öykülerinin olduğu kadar “Zihin Kuşları” adı altında topladığı denemelerinin de ana izleği. “Burada söz konusu olan, çevrenin, ortak ve yaygın düşüncenin bir yansısı olmaktan sıyrılmak; herkes gibi, onlar gibi düşünmekten, hissetmekten, davranmaktan kurtulmak”, olarak açıklıyor bu kavramı kitabın girişinde Selahattin Hilav. Erbil’in denemeleri arka arkaya devrildikçe onun gerçekten de yazı aracılığıyla, dil aracılığıyla, kısacası yazdıkça onlar gibi olmaktan kurtulduğunu görüyoruz. Her şey bir yana, bu izleyiş bile, okuma hazzını tattırıyor okuruna.

Zihin Kuşları 1998 yılında yayımlanan bir çalışma. Hatta içinde yazarın daha eski tarihli denemeleri de yer alıyor. Yani Erbil şimdi yeniden basılan denemelerinde bizlere çoğu zaman on beş yıl öncesinden sesleniyor. Ancak sesi öylesine yakın, öylesine tuhaf bir biçimde güncel ki okurken bir parça da olsa tedirgin oluyor insan. Asuman Kafaoğlu-Büke bir yazısında Leyla Erbil için falcı – yazar, diyordu. Onun haklı tespitine de, denemelerin tazeliğine de şaşarak okuyorum “Zihin Kuşları”nı.

Görüşlerine katılmak ya da katılmamak meselesi değil bu. Dayatmıyor, bilgilendirmeye çalışmıyor, sürekli tartışıyor Leyla Erbil; okuruyla, edebiyat çevreleriyle, dünyayla, hayatla... İster istemez kendinize dönüyor gözleriniz, kendi içinize, yaşam deneyimlerinize, dünya görüşünüze, bildiklerinize ve bilmediklerinize bakıyorsunuz, bir kez daha tartıyorsunuz olan biteni. Başta da dediğim gibi her türlü edebiyat ödülüne, yazarları ve eserleri kategorizasyona tutan, egemenlik altına alan baskıcı edebiyat çevrelerine karşı bir yazar Leyla Erbil. Türk edebiyatının laik Cumhuriyet ile yozlaşmış İslam kültürünün tutucu yanlarından sıyrılma çabası açısından dünya edebiyatı içinde özgün bir yere oturduğunu belirtirken ideoloji yoksunluğunun, ortak bir vicdan ve ortak bir bilinçten uzak olunmasının altını çizip açıkça sormaktan da kendini alamıyor:“Sünni ayrımcılık zulüm politikalarını körüklerken, zıvanasından çıkmış şiddet toplumu karanlıklara doğru sürüklenirken, elden düşme bir metafiziğe dönük uyduruk bir söylemin Türkiye’nin en büyük yazınını temsil etmesindeki hikmeti gözlemleyebiliyor muyuz?”

Taklit edeni de, taklit edileni de sorguluyor, taklit edenin de edilenin de uğradığı dönüşümü eğrisiyle doğrusuyla, yazar gönlüyle ele alıyor. Belli ki ne kadar kızarsa kızsın, gerçek yazarı hep korumaktan yana. Mesela taklit edilmekten yılıp, biçem değişikliğine gitmeye karar veren Borges’i eleştirse de, “ne kadar taklit edilirse edilsin, bana göre Borges ortalığa tuhaf bir buzla kaplı düşsel sözcükler püskürten o görünmeyen, yakalanamayan, milyon yaşında kaplandır”, diyerek bitiriyor söz konusu denemesini.

Çok sevdiği yazarlardan biri olan Sait Faik’in eserlerindeki “göz” üzerine kaleme aldığı nefis denemesi, Tezer Özlü’yle, Onat Kutlar’la olan dostluklarına dair yazdıkları, Proust’un Vinteuil’inin sonat andantesi peşine düşmesi üzerine yaşadıkları... Ve her şey bir yana Erbil’in on beş yıl öncesinden bugüne uzanan, tuhaf bir şekilde tam yerini bulan tespitleri... Bütün bunlar, geçmiş on yılın edebiyatını harıl harıl değerlendirdiğimiz, bir yanıyla umutlanıp bir yanıyla hiç mi hiç beğenmediğimiz gidişatı anlamlandırmak açısından, Zihin Kuşları’nı bir kez daha okumamızı gerektiriyor gibi görünüyor.

"Leylâ Erbil’de Umut ve Muhalefet" Hasan Uygun’un Mavi Melek'te yayınlanan çok güzel bir inceleme yazısı..

"ONLARDAN OLACAĞIM BEN DE"

“Sarkık bıyıklı, esmerdiler, gençtiler, oğlum da aralarındaydı. Biri geldi konfetiler serpti üzerlerine, biri geldi uyku bombası sıktı uykularına, biri sularına zehir akıttı, biri köpeklerini boşalttı üzerlerine, bini pusuya yattı.” (Eski Sevgili’den..)

Günümüzde pek revaçta olmasa da bir dönemin sıkça dile getirilen eleştirisiydi bunalım/kaçış edebiyatı. Dilde ve kurgudaki yenilikçi tutumlarıyla öne çıkan 1950 Kuşağı'nın bazı yazarlarını hedef alan bu eleştiri/saldırının odağında ise elbette karamsarlık vardı. Yükselen toplumsal mücadeleye/işçi sınıfına sırtını döndükleri, halka inemedikleri, kopuştukları ve yabancılaştıkları iddia edilen bu yazarların birçoğu, döneminde anlaşılamadıkları gibi eleştirmenler tarafından görmezden gelinerek de yok sayılmaya çalışıldılar. Ancak tarih gösterdi ki aynı yıllarda “odun-kömür parası” için ödül verilen bazı yazarların bugün esamisi bile okunmazken dönemin eleştirmenleri tarafından yok sayılanlar ise dimdik ayakta.

Orhan Duru, Demir Özlü, Ferit Edgü, Sevim Burak ve Bilge Karasu'nun yanı sıra yukarıdakine benzer eleştirilere maruz kalan yazarlardan biri de Leylâ Erbil'dir. Bazı söyleşilerinde kuşak kavramının kendisi için çok da bağlayıcı olmadığını ifade etse de 1950 Kuşağı yazarları arasında gösterilen Leylâ Erbil, ilk öykü kitabı Hallaç'tan (1960) itibaren dilde ve kurgudaki yenilikçi tutumuyla kuşağının diğer bazı yazarlarından farklılaşır. Bu aykırı ve yenilikçi tutumunu ilk kitabından son kitabı Üç Başlı Ejderha'ya (2005) kadar ısrarla ve istikrarla sürdüren Erbil'in, günümüz edebiyatına da yön verdiğini, kuşağını da aşan bir yazar olması itibariyle rahatlıkla söyleyebiliriz. Fakat en başından beri o, yürüdüğü yolun meşakkatli bir yol olduğunun da farkındadır: “Alışılmadık bir iş yapmakta olduğumu biliyordum ve ilgi beklemiyordum zaten.”

Sait Faik-Leylâ Erbil

Özellikle Kadıköy Kız Lisesi'nin son sınıfından itibaren şiir ve öyküyle giderek daha içli dışlı olmaya başlayan Erbil, aynı yıllarda ablası Mürvet Bilgin'in arkadaş grubundaki Metin Eloğlu, Selahattin Hilav ve Nevzat Özmeriç gibi sanatçı ve aydınlarla da tanışır. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngiliz Filolojisi'nde eğitimini sürdürdüğü 1950'li yıllardan sonra ise bir yandan edebiyat çevreleriyle olan dostluklarını yoğunlaştırırken bir yandan da öyküler yazmaktadır. “Sait Faik'le tanışması, dostluğu da bu döneme rastlar ve Sait Faik'in 1954'teki ölümüne kadar devam eder.

Erbil, 1951 yılında ise, evliliği nedeniyle öğrenimine kısa bir süre ara verir. Ancak ilk evlilik uzun sürmez ve bir süre sonra da tekrar okuluna ve edebiyatçılar arasındaki hareketli yaşamına döner.

“Sevmedim insan sevgisi yok onda”

İlk kitabı Hallaç'ın ikinci bölümünü ithaf ettiği Sait Faik ile Leylâ Erbil'in dostluğu, elbette hayranlığından beslenen bir dostluktu. Açtığı yoldan “arz-ı endam” ettiği ve kaynaklarından biri olarak gösterdiği Sait Faik, ilk hikâyelerini övüp onu yüreklendirmiş, kararını düzyazıdan yana koymasında etkili olmuştur: “Ben onunla tanıştığımda (953 sonu-54 başı olmalı) hayranlığım doruktaydı. Utana sıkıla kendi şiir ve hikâyelerimi okudum.” “Birçok yazar: benim kuşağım ve daha sonra yazanlar; Nedim Gürsel, Selim İleri, Oğuz Atay, Tezer Özlü vb. daha da yeni kuşaklar, genç yazarlar, ondan az ya da çok etkilendik, insanın bilmediğimiz yanlarını öğrendik, sevdik!..

İnsanın bilmediğimiz yanlarını görme/göstermekteki ustalığı Sait Faik'in, katıksız hümanizminden güç alır elbet. “Şu insanlara hiçbir şey çok değil!” (“Tüneldeki Çocuk”) diyen yazarın güç aldığı insancıl damar öylesine derindedir ki, “Çağdaşları kadar keskin sınıfsal kavramlarla sosyalist görüşü benimseyip onları sanat düzeyinde gerçekleştirme çabasına da özenmedi ”. Ama “arkadaşlarının arasında bulunamayışının, dışlanmışlığının acısını da derinden yaşadı…

Öte yandan 1970'li yıllara gelindiğinde Türkiye'de garip bir tartışma da almış başını yürüyordur. Sait Faik'in açtığı yoldan ilerleyen bazı yazarlar için “Sevmedim insan sevgisi yok onda, sümüklü bir çocuğun yanağını öpemez o.” diyerek hüküm bildiren Ortodoks solun kalemşorları her zamanki gibi sapla samanı birbirine karıştırarak onlar gibi düşünmeyen/yazmayan bazı Marksistleri ötekileştirmeye çalışıyordu.

Sait Faik'in aksine, benimsediği Marksist görüşü hem bazı eserlerinde sanat düzeyinde hem de eylemlilik, tavır koyma, aktif siyasal yaşamın gerekliliklerini yerine getirme anlamında muhalif bir yazar olarak çıkar Leylâ Erbil karşımıza. Ama solculuğu hümanizmle karıştırma gafletindeki “sümüklü çocuk” sömürgenlerine karşı da tavrı nettir bu yüzden. Çünkü “antikçağda bile en azından bir başkaldırma öğesi taşıyan bu görüş giderek yozlaşıma uğramış ve bugün artık çağın devrimci anlayışı tarafından yutulmuştur.”

“En önemli kaynaklarım erken karşılaştığım komünist insanlar”

Konunun burasında, hem dönemin ruhunu hem de Leylâ Erbil'i daha iyi anlamak için sosyalizm tartışmalarının Türkiye gündemini meşgul ettiği 70'li yılların biraz öncesine gitmek gerek tabii. 27 Mayıs 1960 öncesi giderek güç kaybeden Menderes'in, içerdeki faşizan uygulamaları dışarıya (ABD'ye) karşı da güven bunalımıyla –ABD'ye karşı Sovyetler Birliği kozu-eşleşince malum güç tarafından biletinin kesilmesi kaçınılmaz oldu. Darbenin ardından hazırlanan yeni anayasa ise sonraki ikisinin aksine özgürlükleri genişletmesiyle dikkat çekicidir. Böylece daha sonra içinden Dev-Genç hareketini de doğuracak olan TİP kuruldu.

“Leylâ Erbil, [de] 1961'de kurulan Türkiye İşçi Partisi'ne üye olur ve burada Mehmet Ali Aybar, Behice Boran, Adnan ve Nazife Cemgil, Moiz Gabay, Yunus Koçak ve Cemal Hakkı Selek gibi aydınlarla tanışma fırsatı bulur. Bir süre sonra da, partinin Sanat ve Kültür Bürosu'nda, Fethi Naci başkanlığında, Edip Cansever ve Ahmet Oktay gibi arkadaşlarıyla birlikte çalışmaya başlar.”

TİP içindeki aktif sürecinin yanı sıra 1968'e gelene kadar kâtiplik, çevirmenlik ve sekreterlik gibi çeşitli işlerde çalışan Erbil, aynı dönemde Edebiyatçılar Birliği yönetim kurulunda da görev alır. İkinci öykü kitabı Gecede (1968) yazar açısından çok iddialı bir çıkıştır. Çok ses getireceğine inandığı için de Sait Faik Hikâye Armağanı yarışmasına gönderir. Ama kazanamaz. Çünkü o yıllarda toplum gerçekçi edebiyat zirvededir ve Türkçe edebiyat böyle bir yeniliğe henüz hazır değildir. 1968'de Orhan Kemal ile Faik Baysal arasında paylaştırılan ödülden sonra bir daha hiçbir yarışmaya katılmama kararı alan yazar, bu tavrını günümüzde de sürdürmektedir.

Yukarıda Leylâ Erbil'in edebiyatının beslendiği kaynaklara değinirken sadece Sait Faik'ten bahsetmiştik. Ancak Sait Faik'ten önce okuduğu etkilendiği yazarlar da var: “Dostoyevsky, Kafka, Sartre, Shakespeare vb... belki bunlar kadar beni etkileyen başka şeyler: mahallemizde çocukluğumda hep rastladığım bir deli kadının bağıra çağıra tekrarladığı sözler, bir magician'ın elime geçen defteri, küçükken karşılaştığım ve dayanmakta zorluk çektiğim korktuğum buyrukçu, yasakçı insanlar (bunlar daha sonra örneğin yürüyüşlerde, Sivas'ta ve mecliste seyrettiğim kana susamış adamlardı) var. Neyse ki dünyamı ısıtan şairler şairler şairler!.. Belki en önemli kaynaklarım erken karşılaştığım komünist insanlar, arkadaşlarım ve iki imza; Marx ve Freud!”

Ben onlar için kendimi ateşe atarken, onlar benimle eğleniyorlar”

Marks ve Freud, Gecede'de çokça belirirken, bu kitabındaki “Ayna” öyküsü bu açıdan özellikle üzerinde durulmaya değerdir. Kendini ve çevresini aristokrat biri olduğuna inandırmaya çalışan yaşlı ve bunak kadın, netameli geçmişini gizlemek için de büyük bir çaba sarf etmektedir: “… soylu bir aileyiz biz, iki göbekten istanbulluyuz, daha öncesini bilemeyeceğim, onun kollarında vals yaparak buralara geldim ben,”. Evde kalmış bir kızı ve üniversiteyi yeni bitirmiş bir oğlu olan yaşlı dul, hayatını adeta pırlantasını korumaya adamıştır. Aklı gidip gelmekte, bu yüzden etrafındaki –kızı dahil– herkese kuşkuyla bakmaktadır: “… yüzüğü çaldın oradan, gözlerim görüyor benim, körmüşüm sanıyorlar, kızıma da öyle yapıyorum, gözlerimin önünde ağı şişesini boşaltıyor yemeğime,”.

Tabii öykünün anlatıldığı dönem tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de gençliğin antiemperyalist isyanını yükselttiği yıllardır. Nitekim oğlu da birkaç Amerikalı öldürmek için güney Amerika'ya gitmiş, ama çok geçmeden ölüm haberi gelmiştir. Oğlu gittikten sonra, yaşlı kadının kızıyla baş başa kaldığı evinde geriye dönük hatırlamalarıyla devam eden öykünün en dikkat çekici yeri, hem oğlunu hem de kızını çocukluklarında oynadıkları cinsel oyunlardan ötürü yaralamış olmasıdır. Bu durum hem yasakçı cinsel eğitimi gözler önüne sermesi hem de çocuğun ruhsal gelişiminde cinselliğin etkisini göstermek açısından Freud'un libido kavramına götürür bizi. Çünkü Freud'a göre cinsel içgüdü ergenlikten değil, doğuştan itibaren kesin bir şekilde vardır. Ve çocuklukta ket vurulan ya da yanlış yönlendirilen cinsel dürtüler bireyin gelecekteki yaşamını olumsuz anlamda etkiler. Aynı şekilde yaşlı kadında simgeleştirilenin de kapitalizm olduğunu söylemek abartı olmayacaktır. Bu yolla da Marks'a yaklaşırız.

Aynı kitaptaki kısa öykülerden biri olan “Hokkabazın Çağrısı” da hem bireyler arasındaki gelir uçurumunu ve yoksulların içinde bulunduğu sefaleti hem de bilinçlere kazınan Amerikancılığı, batı özentisini ve özgüvenini kaybeden genç Cumhuriyet'i aynı oranda göstermesi açısından ilginçtir. Çünkü bir yandan çocuklar, “… baba ekmek açız!” diye çırpınırken bir yandan da bizzat “… tanrının ve Amerika Halk Cumhuriyetleri Birliği Birleşik Devletleri Başkanı yardımıyla” gecekondular yapılmaktadır. Ve Türkiye'nin emperyalizme adım adım peşkeş çekildiği bir dönemde, tek dost olarak belletilen Amerika'nın yanı sıra, artık sadece tanrısı kalmıştır halkın. Öyküdeki hokkabazın da sık sık tanrısına ve dostu “Amerika Birleşmişler başkanı sayın baya” yalvarmaktan başka çaresi yoktur. Böyle bakıldığında, bu öyküde de antiemperyalist Marksist açıdan açık bir sistem eleştirisinin varlığından bahsetmek mümkün olacaktır.

Umut söz konusu olduğunda, halkta yaratılan sahte/boş umutlarla kahramanlık olgusu üzerinde yükselen beklentinin, kendi gücüyle değil, ama bir kahramanın marifetiyle kurtulabileceğine dair hayalin abartıldığı durumlarda ortaya çıkabilecek absürtlükleri göz önüne sermesi açısından “Vapur” da gözden kaçırılmaması gereken ironisi güçlü bir öyküdür. Gecede'nin ilk öyküsü olan “Vapur”, küçük bir kızın gözünden aktarılmaktadır. Demirli olduğu Beşiktaş'taki iskeleden bir gece tamamen kendi marifetiyle uzaklaşan ve bir daha da hiç kimseyi yanına yaklaştırmayan vapur, bir süre sonra halkın gözünde efsaneleşip kahramanlık mertebesine yükselir, ancak kahramanların da işi zordur. Her an ilgiyi üzerlerinde tutmaları gerekmektedir. Bunun için de hiçbir gösteri fırsatını kaçırmaz öyküdeki firari vapur. Ama bu gösterilerin de halk açısından bir süre sonra eğlenceye dönüşmesi kaçınılmazdır. Öyküde, “… ben onlar için kendimi ateşe atarken, onlar benimle eğleniyorlar,” diyerek vapurun kahramanlığını sorguladığı bölüm, hem beklentileri hem de hayal kırıklıklarını yansıtması açısından ilginçtir. Tabii konunun burasında dünyadaki 68 rüzgârını da hatırda tutarsak, o yıllarda kahramanlara/kahramanlığa duyulan ilgiyi daha iyi anlarız.

“Acaba halkımı çok sevdiğim için mi bu yola koşmaktayım”

Gecede kitabı yayımlandıktan sonraki dönemlerde de örgütlü mücadele içinde aktif bir yazar olarak çalışmalarını sürdürür Leylâ Erbil. Örneğin, “1969 yılında Bulgaristan Yazarlar Birliği'nin çağrısıyla Sofya'da konuk edil[ilir], orada Bulgar yazarlarıyla ve Türkiye'den kaçmak zorunda kalan Fahri Erdinç ve İbrahim Tatarlı ile görüş[ür].” Yazar/sanatçı örgütlerinde daima öncülüğü üstlenen Erbil, 1970 yılında da genel başkanlığını Orhon Murat Arıburnu ile genel sekreterliğini Aydın Hatipoğlu'nun yaptığı Türkiye Sanatçılar Birliği'nin kurucu üyeleri arasında yerini alır.

Türkiye'de 1970'li yıllara gelindiğinde ise '60'ta biçilen anayasanın artık bol geldiği ve daraltılması gerektiği görüşü birtakım karanlık odaklarda ağırlık kazanmaya başlamıştır. Bu yüzden solun ve örgütlü mücadelenin önünde yeni önlemler kapıdadır. Bundan ülkedeki tüm antiemperyalist muhalif kesimle birlikte TİP de nasibini alacak ve 12 Mart 1971 muhtırasından sonra 21 Temmuz'da kapatılacaktır.

Çeşitli dönemlerde kendi içine kapandığı ve hesaplaşma sürecine girdiği solun yenilgi dönemleri, bugüne kadar pek çok açıdan ele alındı. Roman, öykü, anı-belgesellerin yanı sıra sinema da bu konuya sıkça el attı. 1970'lerde örgütlü mücadele içinde aktif siyaset yürütenler de muhtıra sonrasında ya özeleştirilerini yapıp biraz güç topladıktan sonra kaldıkları yerden devam ettiler ya yeni sisteme adapte olma yolunu seçtiler ya da saplandıkları yerden bir türlü çıkamayarak siyasi intihara yöneldiler.

Birçok yan okumaya açık olan Leylâ Erbil'in Tuhaf Bir Kadın (1971) isimli romanı da baş karakteri Nermin nezdinde yenilgi sonrası Türkiye'deki solun durumuna odaklanmaktadır. Kapitalist sistem karşısında güvendiği yoksul halkı kazanamamış olan solun parodileştirildiği romanda, örgütlü mücadeleye katıldıktan sonraki Nermin'in gecekondu macerası tam bir kara mizahtır örneğin. Sola ilgi duyan genç bir kız olarak tanırız romanda önce Nermin'i; çevresi ve ailesiyle uyumsuz, arayış içinde, haksızlık, baskı ve tabulara boyun eğmeyen. Bu yüzden de “onun gibiler için” canını vermeye bile hazırdır. “Bana doğru geleni yapacağım. Onlardan olacağım ben de. Bizden öncekilere, ablalarımıza benzememek için her şeyi göze alacağım.”

Fakat başta toplum yaşamına sinmiş tabular, ailesi ve polis olmak üzere, “onlar gibi” olmak yolunda pek çok engeli vardır Nermin'in. Tanıştığı aydın ve yazarların kadınlık kimliğine yönelttikleri cinsiyetçi saldırılar ise ayrı bir sorundur. Kadının, hem kadın hem de solcu bir kadın yazar olarak erkek yazarların arasında yer alması bu nedenle neredeyse imkânsızdır. Denizci bir baba ile ev hanımı bir kadının kızı olan Nermin, hasta babasını yatağından kaldırıp sol için oy kullandıracak kadar da ideallerine bağlıdır. Ancak Taşlıtarla deneyiminden sonra, “Acaba halkımı çok sevdiğim için mi bu yola koşmaktayım, yoksa ötekilere olan öfkem mi beni buraya itiyor” diye kendini sorgulamadan da edemez. Romanda buna dair açık bir ifade olmasa da solun 1971 yenilgisi Nermin'in kişisel tarihinde somutlaşmaktadır bizce. Yenilgiden elbette bir ders çıkarmıştır sol, fakat çıkış yoluna da henüz çok uzaktır; çünkü “Bu insanların içerilerine yüzyıllardır biriken güvensizliği silip atmanın, sosyalistlerin ne kadar çıkarsız olduğuna onları inandırabilmenin bir başka, kolay bir yolu olmalıydı mutlaka, mutlaka mutlaka olmalıydı.” Ama ne?!

12 Mart'tan sonra da yine örgütlü mücadele içindeki yerini alır Leylâ Erbil. Nitekim 1974'te kurulan Türkiye Yazarlar Sendikası'nın kurucu üyeleri arasında yine onun adını görürüz.

7-8 kişi tarafından anlaşıldığında mutlu olan yazarlar da var

İlk romanından sonra, 1977 yılında yine bir öykü kitabıyla çıkar Leylâ Erbil okurlarının karşısına. Üçüncü öykü kitabı Eski Sevgili'de tıpkı Gecede'de ve Tuhaf Bir Kadın'da olduğu gibi eleştirel/muhalif üslubu hâkimdir yazarın. Fakat bu kitabında konu olarak biraz eskiye döndüğü “Bunak” isimli öyküsü, hem Gecede'deki “Ayna”nın devamı gibi okunabiliyorken hem de kahramanlık olgusuyla tekrar yüzleştirmektedir bizi yazar. Bazı gerçek olayları anıştırmasıyla dönemine de ışık tutan bir öykü olan “Bunak”ta, yoğun bir çatışmayla karşı karşıya kalırız. Bu öyküde, devrimci oğul nezdinde kapitalist sistemin çürümüşlüğü, ahlaki erozyonu ve çıkışsızlığı söylemleştirilirken yaşlı ve bunak kadının nezdinde ise halk için kahramanlığa soyunmanın boşunalığı ve çıkışsızlığı sergilenmektedir.

“Aaa, delimi ne, Adile orospusunun torunu ne olacak, ona çekmiş işte... Vatanı kurtaracağız diye aklını bozmuştu resmen... Sen kim vatanı kurtarmak kim... […] Bu vatanı zaten Atatürk kurtarıp tekmil düşmanlardan, teslim etmedi miydi bize?” Arkadaşıyla birlikte kuşatıldığı evde polis ve askere direnen oğluna karşı sarf ettiği bu sözlerinde kadının, anne olarak rolü cesaretle didiklenirken, annelikle birlikte cinsellik ve inanç sorunu, diğer yapıtlarında olduğu gibi “Bunak”ta da baskın bir öğe olarak karşımıza çıkar.

Çekinmesizce ele aldığı konuları, elbette alışılmadık bir üslupla yansıtan bir yazardır Leylâ Erbil. Bu nedenle dilin, kurgunun ve metnin olanaklarını genişletmek için giriştiği yeni bir deneydir her kitabı. Kendi ifadesiyle, her ne kadar deneyselliği sonraki eserlerinde Hallaç'taki kadar zorlamasa da, 1985'te yayımlanan Karanlığın Günü ile Cüce (2001) ve Üç Başlı Ejderha'da (2005) da içerikle birlikte biçime yoğunlaşmış bir yazar olarak okuruz Leylâ Erbil'i. 1988 yılında yayımladığı Mektup Aşkları ise daha klasik biçimiyle diğerlerinden ayrılırken içerik olarak yazarın aşk, cinsellik ve inanç sorununu yine cesaretle ele aldığını söyleyebiliriz.

Muhalif/mücadeleci, siyasi yanına geri dönersek, 1996 yılında F-tipi cezaevlerine karşı sürdürülen ölüm oruçlarında yine aktif tavrıyla öne çıkar Leylâ Erbil. Bu sürecin sona ermesi için kaleme alınan bildiride imzası olan yüz yazar ve şairden biri olan Erbil'in, aynı zamanda bildirinin kaleme alınmasında da aktif bir rol üstlendiğini söylemek gerek.

Sonuç olarak dilde ve kurgudaki yenilikçi tutumlarıyla, simgesel anlatıma yoğunlaşmış 1950 Kuşağı'nın bazı muhalif yazarlarına getirilen eleştirilerden biri olan halkla kopuşma, bunalım ve kaçış edebiyatı, metinleri doğru okunduğunda hiç de bu eleştirileri karşılamadıklarını görebiliyoruz. Evet, anlaşılmak için okurdan biraz daha çaba bekledikleri kesin, ama Karanlığın Günü'ndeki Neslihan'ın diliyle söylersek; 7-8 kişi tarafından anlaşıldığında mutlu olan yazarlar da var. Ve Leylâ Erbil'i doğru anlamak, ancak metinlerindeki tüm katmanları detaylı bir incelemeyle mümkündür.

Bazı eserleri ve biyografisi etrafında, Leylâ Erbil'in Marksist/muhalif tutumu üzerinde durulmaya çalışıldı bu yazıda; elbette eksik bir inceleme olduğu baştan kabul edilerek.

Yeni kitabı "Kalan" için Serpil Gülgun'ün yaptığı röportaj

Kalan” için ne söylenebilir? İlk başta adıyla insanı çarptığı söylenebilir mesela. Sonra, anlatıcısı Lahzen’le. Daha sonra, anlattıklarıyla. Daha daha sonra, kurgusu ve biçemiyle. Lahzen, tıpkı Leylâ Erbil’in öteki roman anlatıcıları gibi bir kadın. Bir yarı-deli. Bir yazar. Bu anlamda Leyla Erbil okurunu şaşırtacak herhangi bir şey yok. Gene yoğun, güçlü, sıkı bir metin var karşımızda. Gene okuyanı silkeliyor. Gene ayna tutuyor. Gene geçmişi anarken ya da şimdiyi aktarırken geleceğe işaret ediyor. Ama, bu kez, tuzağını ya da oyununu şiirle kuruyor...

-Kahramanınız bir kadın. Adı da Lahzen. Bu ad en az kitabınızın adı kadar etkileyici. Lahzen ne demek

Lahzen adını birazcık ben uydurdum ama aslı Osmanlıca. Ferit Devellioğlu’unun lugatinde var, ‘lâhzân’dan geliyor. ‘Lâhze’nin anlamı ise, göz ucu ile bir kere bakıncaya kadar geçen zaman... Kitabın tekniğine destek oradan geldi diyebilirim. Kitabın adını önceden kararlaştırmıştım. Beklemedeydi.

-Lahzen öfkeli ve devrimden de vazgeçmeyen bir kadın. Dönemin, zamanın ruhuna zıt. Onunla çatışma halinde. Siz de öylesiniz...

Lahzen’i bana benzettiğiniz için teşekkürler. Çok hoş bir insan bence! Tüm olumsuzluklara karşın o haliyle direnip duruyor. Ortak yanımız, dediğiniz gibi dönemin ruhuna zıtlık. Dönemin ruhu da ne biliyoruz değil mi; pespaye bir durumun gerçekliğini kabullenememek. Kitap bir yanıyla ‘rüyaların yorumu’ işlevini de görüyor olsun istedim.

-“Kalan” adı bir anda okuru yakalıyor. Merak uyandırıyor. Romanlarınız var, hikayeleriniz var. Ama şiir yoktu. “Kalan”, bir şiir- metin. O yüzden mi adı “Kalan”?

“Hiçbir şeyden ve her şeyden kalan” olarak düşünmeye yol açsın diye belki. Belki de bu soruyu sordurtmak için! “Kalan”ı neden şiir-kitap olarak yazdım? Doğrusu, son yıllarda daha çok felsefe kitapları ilgimi çekiyor, bir de şiirden cayamıyorum. Bu dil ve biçem üzerine bildiğin bir konuşmayı gerektirecek.

-Ne kadar sürede yazdınız “Kalan”ı?

Uzun bir süre aldı. Kafamda 2005 civarında oluşmaya başlamıştı. Çeşitli nedenlerle, sorunlarla ara vermek zorunda kaldım. Sürekli oynak sağlık sorunlarım da var. Kitap 2011 haziranında sona erdi. Çıkışı bu ayı buldu. Kişilerin çoğu hazırdı kafamda fakat her zaman değişiklikler oluyor metne yerleştirirken. Bu kitapta klasik edebiyat sınırlarını yok sayan bir deneye girmeye çabaladım. İçine belgesel de kurmaca da, denemememsi olan bireysel takılmalar da, efsaneler de, toplumsalla sürtüşmeler de girsin istedim.

-Kitap aynı zamanda kaybolmuş bir İstanbul’u anıyor. Hem insanlarıyla, hem de mekanlarıyla kaybolmuş bir İstanbul’u. Küçüksu mesela... Kitaptaki Panayır bölümü, top gibi yuvarlanan cüce, kayıp köşkler, saraylar öyle etkileyici ki Lahzen’in öfkesi okuyana da geçiyor...

Doğrusu, Konstantinopolis’e borcumuzun üzerinde durmayarak kentin değerli imgesini bozma ‘gayreti içinde’ olmakla övünen egemenlerin, her boş bulduğu toprak parçasına yoksul bir ülke halkını tüketime kışkırtan alışveriş kuleleri yükseltmesinin narsisizim’iyle geçinenleri, bu kentin ve bu ülkenin hainleri olarak görmekten kendimi alamadım.
(Söyleşinin tamamı Milliyet Sanat’ın kasım sayısında.)

“Kimsenin biyografisini yalansız yazdığına inanmıyorum”

-Neden otobiyografinizi yazmak istemiyorsunuz? Mesela geçtiğimiz yıllarda “Teneke Trampet”in yazarı Günter Grass otobiyografisini yazdı.

Ve geçmişinde Nazilerin gençlik koluna katıldığını itiraf etti...
Gerçi benim başından bu yana sosyalizme inanmak dışında bir suçum (!) olmadı ama gene de ne ‘öt-biyografi’ ne de ‘söyle-nehir konuşması’ yaparım. Bu toplum Günter Grass’ın yaşadığı toplum değil. O bir Hıristiyan olarak zaten gidiyor günah çıkartıyor. Onlar gerçekten günah çıkartıyorlar ve ayıplanmıyorlar, papaz sırlarını ölene dek saklıyor. Bizde ise çalmadan oynuyorlar. Gazeteyi açıyorsun, bu haberlerin hangisi doğru acaba diye düşünüyorsun? Yüzde 98’i Müslüman olan bir ülkede insanlarımızın içinden nasıl öyle bereketli fitne çiçekleri fışkırıyor bilinmez. Onlara ne diye kendini açsın, ruhunu göstersin ki insan! Hem insan kendini ne kadar tanır ki? Ben kimsenin biyografisini yalansız yazdığına da inanamıyorum.

A.Kadir

2011-06-27T12:00:00.003+02:00

A.Kadir (İbrahim Abdülkadir Meriçboyu), 1917'de İstanbul’da doğdu. Açık, aydınlık titizlikle işlenmiş şiirleriyle 1940 kuşağı toplumcu şairleri arasında yer alan şair, çeviri çalışmalarıyla dünya şiirinin tanınmasına katkıda bulunmuştur.

Ortaöğrenimini Eyüp Ortaokulu (1933) ve Kuleli Askeri Lisesi’nde (1936) tamamladı. Eyüp Ortaokulu'ndan sonra 1936’da girdiği Kuleli Askeri Lisesi’ ni bitirdi. 1939'da Ankara Harp Okulu son sınıf öğrencisiyken, Nazım Hikmet’in şiirlerini okuması nedeniyle okulda propaganda yaptığı gerekçesiyle açılan davada yargılandı, 10 aya hüküm giydi, okuldan uzaklaştırıldı. Cezaevinden çıkınca 1941'de İstanbul Hukuk Fakültesi’ne girdi.

Tan gazetesinde düzeltmen olarak çalıştı. Arkadaşlarıyla 'Yürüyüş' dergisini çıkardı. 1943'te savaş karşıtı şiirlerini içeren ilk kitabı Tebliğ toplatıldı. İstanbul’da bulunması sakıncalı görülen kişilerle birlikte sıkı yönetimce sürgüne gönderildi. Sürgünlük dönemini Muğla, Balıkesir, Konya, Kırşehir ve Adana’da geçirdi. 1947'de İstanbul’a döndü ve bir bisküvi fabrikasında çalışmaya başladı. Buradan ayrılınca çeşitli yayın evlerinde düzeltmenlik, çevirmenlik gibi işler yaptı. 1965'ten sonra kitaplarını kendisi yayımlayarak yazarlık yaşamını sürdürdü.

İlk şiirleri 1930'da 'Ali Karasu' imzasıyla yayınlandı. Başlangıçta Faruk Nafiz Çamlıbel ile Necip Fazıl etkisinde şiirler yazdı. Ankara Cezaevi’nde Nazım Hikmet’le kalınca şiir ve dünya görüşünde önemli değişikler oldu. Ses ve Yeni Edebiyat dergilerinde yayınlanan şiirlerinde Nazım Hikmet etkisi açıkça bellidir. Yurt sevgisini dile getiren ilk kitabı 'Tebliğ'de bir yandan savaşa karşı çıkarken bir yandan da yoksul Türk insanını gerçekçi bir bakışla yansıttı. Bireysel dramı toplumsal sorunların birlikteliği içinde ele aldı.

Olgunluk dönemi şiirlerinde konuşma diline yakın bir dil kullandı, türküler, halk şiiri ve gelenekleri motiflerinden yararlandı. Savaş, yoksulluk, sürgünlük, hapislik acılarını yaşayan insanın duygularını, iyiye, doğruya, eşitliğe olan özlemini yalınlık, gerçeklik ve lirizmle yansıttı. Çarpıcı bitişler, yinelemeler, iç uyaklar ve ses uyumları belli başlı şiirsel biçimleri. 1940'lı yılların toplumsal gerçekçi şiirinin ortak temaları ve biçimleriyle, Orhan Veli kuşağının bazı söyleyiş özelliklerini kaynaştırarak sentezci bir şiire ulaştı.

A.Kadir, güçlü ozan kimliğini çevirilerine de büyük ustalıkla yansıtmış bir çevirmendi. Onun yabancı ozanlardan dilimize kazandırdığı şiirler, -tıpkı Can Yücel çevirileri gibi- hiçbir zaman çeviri kokmaz. Onları, 'Türkçe söylenmiş' ürünler gibi yakın buluruz kendimize. A.Kadir, gericiliğe, bağnazlığa, savaşa, açlığa, yoksulluğa karşı tutum almış dünyaca ünlü ozanların şiirlerinden yalın bir Türkçeyle yaptığı çevirileri, 1960 yılında yayımladığı 'Asıl Adalet' adlı kitapta toplamıştır.

Abdülbaki Gölpınarlı ile Farsça aslından düzyazı olarak çevirdikleri Mevlana’nın şiirlerini serbest nazma dökerek 'Mevlana' adıyla bir kitapta topladı. Çok beğenilen bu kitap üst üste birkaç kez basıldı. Azra Erhat ile birlikte yaptıkları 'İlyada' çevirisi ise A.Kadir’in başarılı bir çevirmen olarak iyice tanınmasına neden oldu. İkinci kitabı 'Hoş Geldin Halil İbrahim' dönemin şiirsel eğilimlerinin dışında kalan şairin çizgisini değiştirmediğini gösterdi. Bunu 'Dört Pencere' ve bütün şiirlerini topladığı 'Mutlu Olmak Varken' izledi.

Çeviri ve eski şiirleri sadeleştirme çalışmalarını sürdüren A.Kadir, Avrupa ve üçüncü dünya ülkeleri şairlerinden tek başına ya da ortaklaşa yaptığı pek çok çeviriyi 3 ciltte 'Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri' adı altında bir araya getirdi. Ayrıca Brecht’ten yaptığı şiir çevirileriyle Paul Eluard’dan Asım Bezirci ile birlikte çevirdiği 'Seçme Şiirler' büyük ilgi gördü. '1938 Harb Okulu Olayı ve Nazım Hikmet' adlı yapıtı da bir dönemin önemli bir olayını aydınlatması açısından büyük ilgi çekmiş bir kitaptır. 12 Eylül 1980 sonrasında da bir ay gözetimde tutuldu. 1 Mart 1985'te İstanbul’da öldü.

Onun için söylenenler:

-A.Kadir'i pek severim. Yüreğimin başında oturan insanlardan biridir. Onun yüreği halis bir şair yüreğidir. (Nazım Hikmet)

-A.Kadir'in adı, çilenin olduğu kadar direncin de adıdır, umudun ve çalışkanlığın da adıdır. Kısacası, örste dövüle dövüle çelikleşen namusun adıdır. (Asım Bezirci)

-Öyle insanı bir anda saran, sarsan bir şiir değil, yavaş yavaş sıcaklığını duyuran bir çalışmadır. (Doğan Hızlan)

-A.Kadir, dün de, bugün de halkın, insanların şairidir. Şiirlerinde alabildiğine bir insan sevgisi, alabildiğine bir sıcaklık ve candanlık vardır. (İlhami Soysal)

-Şiire Nazım Hikmet etkisinde başlamasına karşın, zamanla 1940 toplumcu, gerçekçi kuşağının özgün isimlerinden biri oldu. İçten bir anlatımla toplum sorunları ve yenik hayatların acılığını yansıttı. (Eray Canberk)

Eserleri

Şiir

1943-Tebliğ
1959-Hoş geldin Halil İbrahim
1962-Dört Pencere
1968-Mutlu Olmak Varken (toplu şiirler)
1988-Bütün Şiirleri (ölümünden sonra)

Çeviri-Antoloji

1955-Bugünün Diliyle Mevlana
1958-İlyada (Azra Erhat'la birlikte)
1958-Odysseia (Azra Erhat'la birlikte)
1961-Seçme Şiirler
1967-Bugünün Diliyle Tevfik Fikret
1973-Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri-I
1975-Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri-II
1975-Portekiz Sömürgeleri Şiiri
1975-Vietnam Şiiri
1976-Filistin Şiiri
1980-Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri-III

Anı
1966-Harp Okulu Olayı ve Nâzım Hikmet

Ödülleri

1959-Habib Edip Törehan Çeviri Ödülü
1961-Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülü
1980-Türkiye Yazarlar Sendikası Hasan Ali Ediz Edebiyat Çeviri Ödülü
1983-Yazko Çeviri Ödülü

1938 Harb Okulu Olayı

“Nazım Hikmet, Harp Okulu ve Donanma Komutanlığı askeri mahkemelerince ayrı ayrı yargılanmıştır. Her iki mahkemenin savcısı da, kendisini, askeri isyana itmekle suçlamıştır. Yapılan duruşmalar sonunda, bu mahkemeler, savcıların kanılarına uyduklarından, Nazım Hikmet'i, toplam 28 yıl ağır cezaya çarptırmışlardır.”

Nazım Hikmet'in davalarında bu anlamda bir tanıklık da yoktur. O halde bu iki mahkeme neye dayanarak bu suçları var saymış ve 28 yıl ağır hapis cezası vermiştir? Bu mahkemeler, aynı olayda suçlu olarak sorguya çekilen ve aynı eylemden dolayı mahkum edilen birer askeri kişinin söylediklerine dayanmıştır. Harp Okulu Mahkemesi, bir askeri öğrencinin; Donanma Komutanlığı Mahkemesi de bir astsubayın, Nazım'a mal ederek söylediği bazı sözleri kanıt saymıştır.

Mahkeme kararından şunları öğreniyoruz: 1937 yılında sol fikirlere (komünizme) eğilimi olan Harp Okulu öğrencisi (5409 sicil numaralı Ömer Deniz'dir bu çocuk), Nazım'la görüşme isteğine kapılıyor. Ve bir gün, Beyoğlu sinemalarının birinin lobisinde Nazım'la karşılaşıyor. Nazım'ı resimlerinden tanıdığını, onu dikkatle okuduğunu filan söyleyerek şaire yakın olmaya çabalıyor. Nazım bu genç Harbiyeliye yüz vermiyor ve uzak duruyor ondan. Fakat 3 Aralık 1937 gününe denk gelen Şeker Bayramı arifesinde, aynı çocuk okuldan kaçarak Nazım'ın Nişantaşı'ndaki evine gidiyor ve onu ziyaret ediyor.Bu genç, ilk soruşturmadaki sözlerinde Nazım Hikmet'le bir saat kadar konuştuğunu ve kendisine bazı sorular sorduğunu bildiriyor. Nazım'ın da ona şu cevapları verdiğini öne sürüyor:

“Ülkemizde üniversite çevresi faşist unsurlarla dolu. Türkiye'ye en büyük tehlike faşizmden gelir. Siz gençsiniz. Başınızı şimdiden ateşe atmayın, yazık olur size..Siz ileride ordunun güçlü elemanları olacaksınız. Orduya girince köylü neferlere, önce Cumhuriyeti ve sonra komünistliği aşılayacaksınız. Türkiye'de doğrudan doğruya komünistlik olmaz. İlk zamanlarda bulacağınız fırsatlardan yararlanarak Almanya ve İtalya'nın Türkiye'ye düşman olduklarını ve Almanya'nın Balkanlar ve Anadolu üzerinden Basra Körfezi'ne inmek ve İtalyanların da güney sınırlarımızdan ülkemize faşizmi yaymak istediklerini anlatmalısınız.”

İşte Nazım Hikmet'in, Harp Okulu Askeri Mahkemesi'ne düşmesine neden olan sözler bunlardır. Fakat Harbiyeli öğrenci Ömer Deniz, duruşmaya çıktığında bu söylediklerini inkar etmiş ve Nazım'ın kendisine böyle şeyler söylemediğini açıklamıştır. Buna rağmen mahkeme öğrencinin ilk soruşturmadaki sözlerini kanıt saymış ve Nazım'ı orduyu isyana itmekten dolayı 15 yıl ağır hapis cezasına çarptırmıştır.

Donanma Komutanlığı Mahkemesi'nde de durum farklı değildir. Sözde, bir deniz astsubayı (Hamdi Alevdaş) Nazım'la görüşürken Nazım'ın kendisine şunları söylemiş olduğunu ilk soruşturmada ileri sürüyor: “Bana, donanmadaki fakir askerlerin adresini gönder, onlara para yollayacağım…” Ancak bu astsubay ( Gedikli) yargıç önüne çıktığında, Nazım'ın kendisine böyle bir şey söylemediğini belirtiyor. Fakat mahkeme, ilk soruşturmadaki sözleri kanıt olarak kabul ediyor ve askeri isyana teşvik etmekten Nazım'a 20 yıl ceza veriyor.

Allem kalem, işte bu sözlere dayanarak Nazım toptan 28 yıl 4 ay hapis cezası alıyor. Bu arada son derece ilginçtir ki; bu hükmü vermiş olan askeri mahkemelerin beşer üyesinden dördü, hukuk öğrenimi görmemiş ve yargıçlık niteliği taşımayan, sıradan subaylardır. Davanın sonunda 5 Harp Okulu öğrencisi dolaplarında Nazım'ın piyasada yasal olarak satılan kitapları bulundu diye tutuklanır. 5271 Abdülkadir (Meriçboyu) 5 yıl, 5409 Ömer Deniz 7 yıl, 5362 Orhan Alkaya 5 yıl, 5227 Necati Çelik 5 yıl, 5321 Mustafa Ergün 5 yıl…ve Nazım Hikmet 15 yıl…

Mahkemede kimler yoktu ki? Ulus meydanında gazete satan bir sanık, Yakup Dalkılıç yargıçların önüne çağrılır. Niye? Sanık olarak dinlenecek. Nazım'ın kitaplarını satıyormuş ya! Bir ara yargıç, daktilo görevlisine seslenir; “ Satır başı ” ... Aynı anda Yakup Dalkılıç küttedenek düşüp bayılıyor. Apar topar ayıltıyorlar. “Ne oldu evladım?” Yakup Dalkılıç konuşamıyor, eliyle koluyla bir şeyler anlatmaya çabalıyor. Mahkemenin cingöz mübaşiri olayı anlıyor ve başlıyor bıyık altından gülmeye. Heyet başkanı, yargıç şaşkın/ kızgın mübaşire bakıyor. Mübaşir; “Sayın yargıç, Yakup beyefendi daktiloya söylediğiniz satır başını ‘başına satır' anlamış da ” diyor. Salonda bir gülüşme… Nazım bile gülüyor. Sonra Yakup Dalkılıç beraat ediyor ama…bu anıyı, mahkemenin kalitesi ve tanıkların/sanıkların pozisyonunu belirtmek için anlattım.

Şakası bir yana; bu zırvalığın ortasında sinirden ne yapacağını bilmeyen Nazım, sürekli bıyığıyla oynuyor. Bunu gören yargıçlardan biri, bunu, Nazım'ın birilerine şifre verdiği şeklinde yorumlayıp şairi azarlıyor. Nazım da dayanamıyor ve “peki bıyığımla oynamam” diyor. “Ama siz de tespih çekmeyin. O da benim sinirimi bozuyor”…

Bendeki A.Kadir...

-bu ne bitmez yolmuş, deme
bitmedik yol yok.
bu ne aşılmaz dağmış, deme
aşılmadık dağ yok.
bu ne erişilmez ülkeymiş, deme
erişilmedik dağ yok.
kendini kapıp koyverme...

-bir deniz üstündeyim, ne ucu var ne bucağı
bir rüzgar önündeyim, gel keyfim gel
bir sevda içindeyim, başım dumanlı.
ağzımda bal gibi tatlı bir türkü
bir iner bir çıkarım bu yokuşu
ağzımda bal gibi tatlı bir türkü
kazanırım çocuklarıma ekmek parası
ben deniz üstünde, rüzgar önünde
ben sevda içinde, tatlı türküde.
inişte yokuşta, ekmek parasında

iki oğlum var, mehmet'le ali
gönlümde bir dünya, pamuk gibi
şeytan baktı baktı gözüme
şeytan geri geri adım attı
şeytan gitti dayandı duvara
çat dedi çatladı
iki oğlum var, mehmet'le ali
gönlümde bir dünya, pamuk gibi...

-bir kadın var oldukça karnı burunda
bir ana var oldukça çocuğunu emziren
umut kesilmez dünyadan...

-sıcacık bir yağmur siner
kara gecenin içine
toprak somun gibi kabarır
tak tak vurulur kapıma
kişner kapımda kıratım
dünyam gümüşler kuşanır...

-görürsen birini,
ki dokur kendi ömrünü
yalnız senin gözyaşından,
insan değildir bilesin...

-bu akşam içimde
tuhaf bir sıkıntı var,
dünyada sanki bir ben kalmışım,
sanki herkes
nerde keder varsa bırakmış,
ben nerde bulduysam
toplamış almışım.
önümde söğüt ağacı
her zamanki haliyle, çaresiz,
havuzda su rahat,
insanlar susmuş.

sessiz bir yağmur gibi başladı bende
konuşmak ihtiyacı...

-bir taş üstüne oturup
dağlara baktım.
üzerine güneş vurmuş dağların.
nedense birden,
bakıp bakıp dağlara,
türkü söylemek geldi içimden.

-ama ne bir dost var yanımda dinleyecek,
ne bir yolcu,
ne bir düşman.
hem pek acıklı olur benim türküm,
böyle bir ağlayıp
bir güldüğüm zaman...

-Cibali dendi mi
aklıma siz gelirsiniz, kadınlar,
kiminizin beş çocuğu,
kiminizin nar gibi yanakları var,
kiminiz kocasız kalmış,
kiminiz ihtiyar,
kiminiz daha körpe henüz.
Bana umulmadık,
eskimiş türküler düşündürür
siyah başörtüsü altında yüzünüz.

parmaklarda tütün kokusu.
tütün kokusu pazen entarilerde.
biriniz ekmek alır fırından,
biriniz durmuş öksürüyor ilerde,
geçiyor bizim mahalleden biriniz.

Cibali dendi mi
aklıma siz gelirsiniz, kadınlar.
çarpık ayakkablarınız gelir
ve kahraman elleriniz...

-çok olun, çocuklar, çok olun,
yüzlerce olun, binlerce olun, onbinlerce.
daha çok olun, daha çok olun,
yapraklar kadar, balıklar kadar çok olun.

bu dünya ne tek tek yaşamakta,
bu dünya ne rakının, ne şarabın içinde,
bu dünya ne parada, ne pulda,
ne kalleşlikte, ne zulümde.
bu dünya aşkın içinde, alın terinde.

çok olun, çocuklar, çok olun,
el ele verin, çocuklar, el ele,
yaşayın dünyayı doya doya,
açın kapıları, camları güneşe,
ne yeise kapılın, ne korkuya,
çok olun, çocuklar, çok olun,
el ele verin, çocuklar, el ele.

mutlu olmak varken bu dünyada,
geceler geldi dayandı kapımıza,
olduk acımızla sarmaş dolaş,
bekledik düşümüzle koyun koyuna.

çok olun, çocuklar, çok olun,
yapraklar kadar, balıklar kadar çok olun,
el ele verin, çocuklar, el ele,
bütün gündüzler sizin olsun,
yaşayın dünyayı doya doya.

çocuklar, çiçekleri umudumuzun...

-insan kuş kanadında gelen yazı.
insan arı su, insan ak süt.
insan yemyeşil uzanan bahçe.
insan kum, insan çakıl taşı.
insan yiğit, insan dost, insan sevdalı.
insan kancık, insan ödlek, insan hergele.
insan kocaman, dağ gibi.
insan parmak kadar, küçücük.
insan alın teri, insan lokma, insan kan.
insan solucan, insan sülük.
insan kuş kanadında gelen yazı.
insan gül fidanında yanan konca.
insan umutların kapısı...

A.Kadir için Polis Radyosunun hazırladığı (Türk Şiirinin Dorukları-30 Büyük Şair ismiyle hazırlanan bir seri) programı mp3 olarak PC'nize indirebilirsiniz.. Link